# Last edited on 2026-02-01 23:26:24 by stolfi
# The Shennong Bencaojin translated into Vietnamese

# Copypasted from http://www.nguyenkynam.com/Kinh%20dien/thannongbanthaokinh.htm
# Seems to be a literal translation one Chinese character -> one viet word.

### # 神农本草经
### #  thần nông bổn thảo kinh
### # 
### # 《神 农 本 草 经》的 内 容 与 成 就 
### # 
### # 《 thần nông bổn thảo kinh 》 đích nội dung dữ thành tựu
### # 
### #  
### # 
### # 《神 农 本 草 经》是 我 国 现 存 最 早 的 药 物 学 专 著 ， 它 较 全 面 地 记 录 了 我 国 东 汉 以
### #  前 的 药 物 学 成 就 。 其 主 要 内 容 有：
### # 《 thần nông bổn thảo kinh 》 thị ngã quốc hiện tồn tối tảo đích dược vật học chuyên trứ ， tha giác toàn diện địa kí lục liễu ngã quốc đông hán dĩ tiền đích dược vật học thành tựu 。 kì chủ yếu nội dung hữu ：
### # 
### # 1、　提 出 了 三 品 分 类 法　　全 书 共 收 药 物 365 种，其 中 植 物 药 252种，动 物 药 67 种，矿 物 药 46 种，大 多 是 临 床 常 用 药 物，概 以 上、中、下 三 品 分 类。据 森 立 之 所 辑《神 农 本 草 经 ·序 录》云：
### # 1、đề xuất liễu tam phẩm phân loại pháp 　　 toàn thư cộng thu dược vật 365 chủng ， kì trung thực vật dược 252 chủng ， động vật dược 67 chủng ， khoáng vật dược 46 chủng ， đại đa thị lâm sàng thường dụng dược vật ， khái dĩ thượng 、 trung 、 hạ tam phẩm phân loại 。 cư sâm lập chi sở tập 《 thần nông bổn thảo kinh · tự lục 》 vân ：
### # “上 药 120 种 为 君，主 养 命 以 应 天，无 毒，多 服 久 服 不 伤 人，欲 轻 身 益 气 不 老 延 年 者，本 上 经。中 药 120 种 为 臣，主 养 性 以 应 人，无 毒 有 毒 斟 酌 其 宜，欲 遏 病 补 虚 羸 者，本 中 经。下 药 125 种 为 佐 使，主 治 病 以 应 发，多 毒，不 可 久 服，欲 除 寒 热 邪 气 破 积 聚 愈 疾 者，本下 经”。
### # “ thượng dược 120 chủng vi quân ， chủ dưỡng mệnh dĩ ứng thiên ， vô độc ， đa phục cửu phục bất thương nhân ， dục khinh thân ích khí bất lão duyên niên giả ， bổn thượng kinh 。 trung dược 120 chủng vi thần ， chủ dưỡng tính dĩ ứng nhân ， vô độc hữu độc châm chước kì nghi ， dục át bệnh bổ hư luy giả ， bổn trung kinh 。 hạ dược 125 chủng vi tá sử ， chủ trì bệnh dĩ ứng phát ， đa độc ， bất khả cửu phục ， dục trừ hàn nhiệt tà khí phá tích tụ dũ tật giả ， bổn hạ kinh ”。
### # 这 表 明 上 品 药 一 般 是 无 毒 或 毒 性 很 小，多 属 补 养 类 药 物；中 品 有 的 有 毒，有 的 无 毒，多 系 补 养 而 兼 能 攻 病 的 药 物；下 品 药 多为 除 寒 热、破 积 聚 的 攻 病 药 物，有 毒 者 居 多，不 可 久 服。
### #  giá biểu minh thượng phẩm dược nhất bàn thị vô độc hoặc độc tính ngận tiểu ， đa chúc bổ dưỡng loại dược vật ； trung phẩm hữu đích hữu độc ， hữu đích vô độc ， đa hệ bổ dưỡng nhi kiêm năng công bệnh đích dược vật ； hạ phẩm dược đa vi trừ hàn nhiệt 、 phá tích tụ đích công bệnh dược vật ， hữu độc giả cư đa ， bất khả cửu phục 。
### # 
### # 2、　阐 述 中 药 学 的 一 些 基 本 理 论　《神 农 本 草 经》中 所 述 药 物 基本 理 论，大 致 有 以 下 几 个 方 面
### # 2、　 xiển thuật trung dược học đích nhất ta cơ bổn lí luận 　　《 thần nông bổn thảo kinh 》 trung sở thuật dược vật cơ bổn lí luận ， đại trí hữu dĩ hạ kỉ cá phương diện
### # 　　(1)关 于 君 臣 佐 使 的 组 方 原 则　　《序 录》写 道：“药 有 君 臣 佐 使，以 相 宣 合 和，宜 用 一 君 二 巨 三 佐 五 使，又 可 一 君 二 臣 九 佐 使 也。”就是 说 任 何 一 个 方 剂 的 组 成，均 须 按 一 定 的 规 程 组 合，而 非 诸 药 的 杂 乱 拼 凑 。其 中 有 主 药、辅 药 和 起 协 调、引 导 作 用 的 佐使 药。虽 然 这 里 所 提 的 药 物 组 成 比 例 不 免 有 嫌 械，但 作 为 总 的 组 方 原 则 却 一 直 影 响 着 后 世 医 家 的 组 方 用 药。
### # (1) quan vu quân thần tá sử đích tổ phương nguyên tắc 　　《 tự lục 》 tả đạo ：“ dược hữu quân thần tá sử ， dĩ tương tuyên hợp hòa ， nghi dụng nhất quân nhị cự tam tá ngũ sử ， hựu khả nhất quân nhị thần cửu tá sử dã 。” tựu thị thuyết nhâm hà nhất cá phương tề đích tổ thành ， quân tu án nhất định đích quy trình tổ hợp ， nhi phi chư dược đích tạp loạn bính thấu 。 kì trung hữu chủ dược 、 phụ dược hòa khởi hiệp điều 、 dẫn đạo tác dụng đích tá sử dược 。 tuy nhiên giá lí sở đề đích dược vật tổ thành bỉ lệ bất miễn hữu hiềm giới ， đãn tác vi tổng đích tổ phương nguyên tắc tức nhất trực ảnh hưởng trứ hậu thế y gia đích tổ phương dụng dược 。
### # 　　(2)关 于 七 情 和 合　　《序 录》明 确 指 出：“药 有 阴 阳 配 合，子 母 兄弟，根 茎 花 实，草 石 骨 肉，有 相 恶 者，有 相 反 者，有 相 杀 者。凡 此 七情 合 和，时 (一 作 视 )之 当 用 相 须 相 使 者 良 。若 有 毒 宜 制。可 用 相 畏 相 杀 者，不 尔，勿 合 用 也。”这 是 告 诉 人 们，由 于 药 物 的 性味 功 用 不 同，配 合 必 须 得 当。有 些 药 物 合 用 后，或 可 加 强 药 效，或可 抑 制 它 药 的 毒 性，因 而 适 宜 配 合 使 用。而 有 些 药 物 合 用，反 会 产生 剧 烈 的 副 作 用，或 减 弱 甚 至 抵 消 另 一 药 的 药 效，这 自 然 应 避 免 同 用。
### # (2) quan vu thất tình hòa hợp 　 　《 tự lục 》 minh xác chỉ xuất ：“ dược hữu âm dương phối hợp ， tử mẫu huynh đệ ， căn hành hoa thật ， thảo thạch cốt nhục ， hữu tương ác giả ， hữu tương phản giả ， hữu tương sát giả 。 phàm thử thất tình hợp hòa ， thì ( nhất tác thị ) chi đương dụng tương tu tương sử giả lương 。 nhược hữu độc nghi chế 。 khả dụng tương úy tương sát giả ， bất nhĩ ， vật hợp dụng dã 。” giá thị cáo tố nhân môn ， do vu dược vật đích tính vị công dụng bất đồng ， phối hợp tất tu đắc đương 。 hữu ta dược vật hợp dụng hậu ， hoặc khả gia cường dược hiệu ， hoặc khả ức chế tha dược đích độc tính ， nhân nhi quát nghi phối hợp sử dụng 。 nhi hữu ta dược vật hợp dụng ， phản hội sản sanh kịch liệt đích phó tác dụng ， hoặc giảm nhược thậm chí để tiêu lánh nhất dược đích dược hiệu ， giá tự nhiên ứng tị miễn đồng dụng 。
### # 　　(3)关 于 性 味、采 集 及 加 工 方 法《序 录》认 为 “ 药 有 酸、咸、甘、苦、辛 五 味，又 有 寒、热。温、凉 四 气，及 有 毒 无 毒，阴 干 暴 干 ，采 造时 月、生 熟 土 地 所 出，真 伪 陈 新，并 各 有 法”。就 是 说，为 医 者 必 须  掌 握 药 物 的 四 气、五 味，阴 干，晒 干 之 分。以 及 选 择 适 宜 的 时 间，还要 了 解 地 理 环 境 对 药 物 生 长 的 影 响。对 于 药 物 的 真 伪 新 陈 与 质 量的 优 劣 亦 应 善 加 鉴 别。《序 录》并 着 重 指 出：“药 性 有 宜 丸 者，宜 散者，宜 水 煮 者，宜 膏 煎 者，亦 有 一 物 兼 宜 者，亦 有 不 可 入 汤 酒 者，并随 药 性，不 得 相 违”。说 明 加 工 制 药 首 在 依 准 药 性。
### # (3) quan vu tính vị 、 thải tập cập gia công phương pháp 　　《 tự lục 》 nhận vi “ dược hữu toan 、 hàm 、 cam 、 khổ 、 tân ngũ vị ， hựu hữu hàn 、 nhiệt 。 ôn 、 lương tứ khí ， cập hữu độc vô độc ， âm kiền bạo kiền ， thải tạo thì nguyệt 、 sanh thục thổ địa sở xuất ， chân ngụy trần tân ， tịnh các hữu pháp ”。 tựu thị thuyết ， vi y giả tất tu chưởng ác dược vật đích tứ khí 、 ngũ vị ， âm kiền ， sái kiền chi phân 。 dĩ cập tuyển trạch quát nghi đích thì gian ， hoàn yếu liễu giải địa lí hoàn cảnh đối dược vật sanh trường đích ảnh hưởng 。 đối vu dược vật đích chân ngụy tân trần dữ chất lượng đích ưu liệt diệc ứng thiện gia giám biệt 。《 tự lục 》 tịnh trứ trọng chỉ xuất ：“ dược tính hữu nghi hoàn giả ， nghi tán giả ， nghi thủy chử giả ， nghi cao tiên giả ， diệc hữu nhất vật kiêm nghi giả ， diệc hữu bất khả nhập thang tửu giả ， tịnh tùy dược tính ， bất đắc tương vi ”。 thuyết minh gia công chế dược thủ tại y chuẩn dược tính 。
### # 
### # (4)用 药 原 则 和 服 药 方 法　《序 录》关 于 “疗 寒 以 热 药，疗 热 以 寒药，饮 食 不 消 以 吐 下 药，鬼 注 蛊 毒 以 毒 药，痈 肿 创 瘤 以 创 药，风 湿 以 风 湿 药，各 随 其 所 宜 ”的 记 载，体 现 了 针 对 各 种 疾 病 对 症 用 药 的 原 则。对 于 用 药 的 方 法，该 书 主 张 务 须 适 量 和 谨 慎，切 不 孟 浪 从 事。尤 其 是 有 毒 药 物，不 可多 服 久 服，所 谓 “先 起 如 黍 粟，病 去 即 止，不 去 倍 之，不 去 十 之，取 去 为 度”。《序 录》对 不 同 部 位 的 疾 病 与 服 药 时 间 的 关 系 也 很 注意，如 说 :病 在 胸 膈 以 上 者，先 食 后 服 药；病 在 心 腹 以 下 者，先 服 药 而 后 食；病 在 四 肢 血 脉 者，宜 空 腹 而 在 旦，病 在 骨 髓 者，宜饱 满 而 在 夜。“上 述 用 药 原 则 和 服 药 方 法。多 为 后 世 医 家 所 重 视。
### # 　 　(4) dụng dược nguyên tắc hòa phục dược phương pháp 　《 tự lục 》 quan vu “ liệu hàn dĩ nhiệt dược ， liệu nhiệt dĩ hàn dược ， ẩm thực bất tiêu dĩ thổ hạ dược ， quỷ chú cổ độc dĩ độc dược ， ung thũng sang lựu dĩ sang dược ， phong thấp dĩ phong thấp dược ， các tùy kì sở nghi ” đích kí tái ， thể hiện liễu châm đối các chủng tật bệnh đối chứng dụng dược đích nguyên tắc 。 đối vu dụng dược đích phương pháp ， cai thư chủ trương vụ tu quát lượng hòa cẩn thận ， thiết bất mạnh lãng tòng sự 。 vưu kì thị hữu độc dược vật ， bất khả đa phục cửu phục ， sở vị “ tiên khởi như thử túc ， bệnh khứ tức chỉ ， bất khứ bội chi ， bất khứ thập chi ， thủ khứ vi độ ”。《 tự lục 》 đối bất đồng bộ vị đích tật bệnh dữ phục dược thì gian đích quan hệ dã ngận chú ý ， như thuyết : bệnh tại hung cách dĩ thượng giả ， tiên thực hậu phục dược ； bệnh tại tâm phúc dĩ hạ giả ， tiên phục dược nhi hậu thực ； bệnh tại tứ chi huyết mạch giả ， nghi không phúc nhi tại đán ， bệnh tại cốt tủy giả ， nghi bão mãn nhi tại dạ 。“ thượng thuật dụng dược nguyên tắc hòa phục dược phương pháp 。 đa vi hậu thế y gia sở trọng thị 。
### #  
### # 
### #  3、　记 载 了 药 物 的 功 效 和 主 治《神 农 本 草 经》较 详 细 地 记 载 了 各药 的 性 能 和 功 效，经 历 代 临 床 实 践 和 现 代 科 学 实 验 证 明，所 述 大 多 正 确，如 麻 黄 平 喘，常 山 截 疟，黄 连 止 痢，海 藻 疗 瘿，瓜 蒂催 吐，猪 苓 利 尿，黄 岑 清 热，雷 丸 杀 虫，大 黄 通 便，水 蛭 破 瘀 血 等　神 农 本 草 经》的 意 义 与 局 限 性《神 农 本 草 经》作 为 我 国 现 存 最 早 的药 物 学 专 著，它 系 统 地 总 结 了 战 国 以 来 医 家 和 民 间 的 用 药 经 验，可 谓 集 东 汉 以 前 药 物 学 大 成 之 作。该 书 的 行 世，还 为 后 世 药 物 学 的 发 展 奠 定 了 基 石。书 中 所 载 药 效 及 包 括 药 物 性味、功 效、炮 制 等 在 内 的 药 物 学 理 论，不 仅 成 为 历 代 研 究 本 草 学 的重 要 基 础，即 使 在 今 天 也 仍 有 一 定 的 现 实 意 义，值 得 继 续 研 究，加以 发 扬。但 也 应 看 到，由 于 受 到 历 史 条 件 和 科 技 水 平 的 限 制，书 中不 可 避 免 地 存 在 着 一 些 观 点 性 和 知 识 性 的 错 误，诸 如 ” 久 服（伏翼）令 人 喜 乐，媚 好 无 忧”，“久 服（泽 泻）耳 目 聪 明，不 饥，延 年 轻身，面 生 光，能 行 水 上”，“久 服（水 银）神 仙 不 死”及 称 商 陆 为“杀 鬼 精物 ”等，都 明 显 地 反 映 了 时 代 的 局 限 性。因 此，在 阅 读 和 研 究 本 书时，必 须 进 行 历 史 的 和 科 学 的 分 析。
### #  
### # 
### #  3、　 kí tái liễu dược vật đích công hiệu hòa chủ trì 《 thần nông bổn thảo kinh 》 giác tường tế địa kí tái liễu các dược đích tính năng hòa công hiệu ， kinh lịch đại lâm sàng thật tiễn hòa hiện đại khoa học thật nghiệm chứng minh ， sở thuật đại đa chánh xác ， như ma hoàng bình suyễn ， thường san tiệt ngược ， hoàng liên chỉ lị ， hải tảo liệu anh ， qua đế thôi thổ ， trư linh lợi niệu ， hoàng sầm thanh nhiệt ， lôi hoàn sát trùng ， đại hoàng thông tiện ， thủy điệt phá ứ huyết đẳng 《 thần nông bổn thảo kinh 》 đích ý nghĩa dữ cục hạn tính 　　《 thần nông bổn thảo kinh 》 tác vi ngã quốc hiện tồn tối tảo đích dược vật học chuyên trứ ， tha hệ thống địa tổng kết liễu chiến quốc dĩ lai y gia hòa dân gian đích dụng dược kinh nghiệm ， khả vị tập đông hán dĩ tiền dược vật học đại thành chi tác 。 cai thư đích hành thế ， hoàn vi hậu thế dược vật học đích phát triển điện định liễu cơ thạch 。 thư trung sở tái dược hiệu cập bao quát dược vật tính vị 、 công hiệu 、 pháo chế đẳng tại nội đích dược vật học lí luận ， bất cận thành vi lịch đại nghiên cứu bổn thảo học đích trọng yếu cơ sở ， tức sử tại kim thiên dã nhưng hữu nhất định đích hiện thật ý nghĩa ， trị đắc kế tục nghiên cứu ， gia dĩ phát dương 。 đãn dã ứng khán đáo ， do vu thụ đáo lịch sử điều kiện hòa khoa kĩ thủy bình đích hạn chế ， thư trung bất khả tị miễn địa tồn tại trứ nhất ta quan điểm tính hòa tri thức tính đích thác ngộ ， chư như ” cửu phục （ phục dực ） lệnh nhân hỉ nhạc ， mị hảo vô ưu ”，“ cửu phục （ trạch tả ） nhĩ mục thông minh ， bất cơ ， duyên niên khinh thân ， diện sanh quang ， năng hành thủy thượng ”，“ cửu phục （ thủy ngân ） thần tiên bất tử ” cập xưng thương lục vi “ sát quỷ tinh vật ” đẳng ， đô minh hiển địa phản ánh liễu thì đại đích cục hạn tính 。 nhân thử ， tại duyệt độc hòa nghiên cứu bổn thư thì ， tất tu tiến hành lịch sử đích hòa khoa học đích phân tích 。
### # 
### # 上 卷
### # 上 药 一 百 二 十 种 为 君，主 养 命 以 应 天，无 毒，多 服 久 服 不 伤 人 ，欲轻 身 益 气 不 老 延 年 者，本《上经》。
### #  
### # 
### # thượng quyển
### # thượng dược nhất bách nhị thập chủng vi quân ， chủ dưỡng mệnh dĩ ứng thiên ， vô độc ， đa phục cửu phục bất thương nhân ， dục khinh thân ích khí bất lão duyên niên giả ， bổn 《 thượng kinh 》。
### # 
### # 中 药 一 百 二 十 种 为 臣，主 养 性 以 应 人，无 毒，有 毒，斟 酌 其 宜，欲 遏病 补 虚 羸 者，本《中经》。
### # trung dược nhất bách nhị thập chủng vi thần ， chủ dưỡng tính dĩ ứng nhân ， vô độc ， hữu độc ， châm chước kì nghi ， dục át bệnh bổ hư luy giả ， bổn 《 trung kinh 》。
### # 
### # 下 药 一 百 二 十 种 为 君，主 治 病 以 应 地，多 毒，不 可 久 服，欲 除 寒 热 邪 气、破 积 聚、愈 疾 者，本《下 经》
### #  
### # 
### # hạ dược nhất bách nhị thập chủng vi quân ， chủ trì bệnh dĩ ứng địa ， đa độc ， bất khả cửu phục ， dục trừ hàn nhiệt tà khí 、 phá tích tụ 、 dũ tật giả ， bổn 《 hạ kinh 》
### # 
### # 药 有 君 臣 佐 使，以 相 宣 摄 合 和 者，宜 用 一 君 二 臣 五 佐，又 可 一 君三 臣 九 佐 使 也。
### # dược hữu quân thần tá sử ， dĩ tương tuyên nhiếp hợp hòa giả ， nghi dụng nhất quân nhị thần ngũ tá ， hựu khả nhất quân tam thần cửu tá sử dã 。
### # 
### # 药  有 阴 阳 配 合，子 母 兄 弟，根 茎 花 实 草 石 骨 肉。有 单 行 者，有 相 须者，有 相 使 者，有 相 畏 者，有 相 恶 者，有 相 反 者，有 相 杀 者。凡 此 七情 和 合 视 之，当 用 相 须 相 使 良 者，勿 用 相 恶 相 反 者。若 有 毒 宜 制，可 用 相 畏 相 杀 者，不 尔，勿 合 用 也。 药 有 酸 咸 甘 苦 辛 五 味，又 有 寒热 温 凉 四 气 及 有 毒 无 毒，阴 干 暴干，采 治 时 日，生 熟，上 地 所 出，真伪 陈 新 ，并 各 有 法。
### # dược hữu âm dương phối hợp ， tử mẫu huynh đệ ， căn hành hoa thật thảo thạch cốt nhục 。 hữu đan hành giả ， hữu tương tu giả ， hữu tương sử giả ， hữu tương úy giả ， hữu tương ác giả ， hữu tương phản giả ， hữu tương sát giả 。 phàm thử thất tình hòa hợp thị chi ， đương dụng tương tu tương sử lương giả ， vật dụng tương ác tương phản giả 。 nhược hữu độc nghi chế ， khả dụng tương úy tương sát giả ， bất nhĩ ， vật hợp dụng dã 。 dược hữu toan hàm cam khổ tân ngũ vị ， hựu hữu hàn nhiệt ôn lương tứ khí cập hữu độc vô độc ， âm kiền bạo kiền ， thải trì thì nhật ， sanh thục ， thượng địa sở xuất ， chân ngụy trần tân ， tịnh các hữu pháp 。
### # 
### # 药 性 有 宜 丸 者，宜 散 者，宜 水 煮 者，宜 酒 浸 者，宜 膏 煎 者，亦 有 一 物兼 宜 者，亦 有 不 可 入 汤 酒 者，并 随 药 性 ，不 得 违 越
### # dược tính hữu nghi hoàn giả ， nghi tán giả ， nghi thủy chử giả ， nghi tửu tẩm giả ， nghi cao tiên giả ， diệc hữu nhất vật kiêm nghi giả ， diệc hữu bất khả nhập thang tửu giả ， tịnh tùy dược tính ， bất đắc vi việt
### # 
### #  凡 欲 治 病，先 察 其 源，先 候 病 机。五 脏 未 虚，六 腑 未 竭，血 脉 未 乱，精 神 未 散，服 药 必 活。若 病 已 成，可 得 半 愈。病 势 已 过，命 将 难 全。
### # phàm dục trì bệnh ， tiên sát kì nguyên ， tiên hậu bệnh ky 。 ngũ tạng vị hư ， lục phủ vị kiệt ， huyết mạch vị loạn ， tinh thần vị tán ， phục dược tất hoạt 。 nhược bệnh dĩ thành ， khả đắc bán dũ 。 bệnh thế dĩ quá ， mệnh tương nan toàn 。
### # 
### # 若 用 毒 药 疗 病，先 起 如 黍 粟，病 去 及 止。不 去 ，倍 之；不 去， 十 之。取 去 为 度。 治 寒 以 热 药，治 热 以 寒 药。饮 食 不 消，以 吐 下 药。鬼 注 蛊 毒，以 毒 药。痈 肿 疮 瘤，以 疮 药。风 湿，以 风 湿 药。各 随 其 所宜。
### # nhược dụng độc dược liệu bệnh ， tiên khởi như thử túc ， bệnh khứ cập chỉ 。 bất khứ ， bội chi ； bất khứ ， thập chi 。 thủ khứ vi độ 。 trì hàn dĩ nhiệt dược ， trì nhiệt dĩ hàn dược 。 ẩm thực bất tiêu ， dĩ thổ hạ dược 。 quỷ chú cổ độc ， dĩ độc dược 。 ung thũng sang lựu ， dĩ sang dược 。 phong thấp ， dĩ phong thấp dược 。 các tùy kì sở nghi 。
### # 
### # 病 在 胸 鬲 以 上 者，先 食 后 服 药。病 在 心 腹 以 下 者，先 服 药 而 后 食。病 在 四 肢 血 脉 者，宜 空 腹 而 在 旦。病 在 骨 髓 者，宜 饱 满 而 在 夜。
### # bệnh tại hung cách dĩ thượng giả ， tiên thực hậu phục dược 。 bệnh tại tâm phúc dĩ hạ giả ， tiên phục dược nhi hậu thực 。 bệnh tại tứ chi huyết mạch giả ， nghi không phúc nhi tại đán 。 bệnh tại cốt tủy giả ， nghi bão mãn nhi tại dạ 。
### # 
### # 夫 大 病 之 主，有 中 风、伤 寒 、温 疟、中 恶、霍 乱、大 腹、水 肿 、肠 澼 下 利、大 小 便 不 通、贲 肫、上 气、咳 逆、呕 吐、黄 疸、消 渴、留饮、澼 食、坚 积 癥 瘕、惊 邪、癫 痫、鬼 注、喉 痹、齿 痛、耳 聋、目 盲、金创、踒 折、痈 肿、恶 疮、痔、瘘、瘿 瘘、男 子 五 劳 七 伤、虚 乏 羸 瘦，女子 带 下、崩 中、血 闭，虫 蛇 蛊 毒 所 伤，此 皆 大 略，宗 兆。其 间 变 动 枝节，各 宜 依 端 绪 以 取 之。
### # phu đại bệnh chi chủ ， hữu trung phong 、 thương hàn 、 ôn ngược 、 trung ác 、 hoắc loạn 、 đại phúc 、 thủy thũng 、 tràng phích hạ lợi 、 đại tiểu tiện bất thông 、 bí truân 、 thượng khí 、 khái nghịch 、 ẩu thổ 、 hoàng đản 、 tiêu khát 、 lưu ẩm 、 phích thực 、 kiên tích trưng hà 、 kinh tà 、 điên ? 、 quỷ chú 、 hầu tí 、 xỉ thống 、 nhĩ lung 、 mục manh 、 kim sang 、 ? chiết 、 ung thũng 、 ác sang 、 trĩ 、 lũ 、 anh lũ 、 nam tử ngũ lao thất thương 、 hư phạp luy sấu ， nữ tử đái hạ 、 băng trung 、 huyết bế ， trùng xà cổ độc sở thương ， thử giai đại lược ， tông triệu 。 kì gian biến động chi tiết ， các nghi y đoan tự dĩ thủ chi 。
### # 《中卷》
#
# Subsection <s?.?> 玉石部上品 - Ngọc thạch bộ thượng phẩm - Minerals, high grade
#
玉泉味甘平。主治五脏百病。柔筋强骨、安魂魄、长肌肉、益气，久服耐寒暑，不饥渴，不老神仙。人临死服五斤，死三年色不变。一名玉札。
Ngọc tuyền  vị cam bình 。 chủ trì ngũ tạng bách bệnh 。 nhu cân cường cốt 、 an hồn phách 、 trường cơ nhục 、 ích khí ， cửu phục nại hàn thử ， bất cơ khát ， bất lão thần tiên 。 nhân lâm tử phục ngũ cân ， tử tam niên sắc bất biến 。 nhất danh ngọc trát 。


丹沙味甘微寒。治身体五脏百病。养精神、安魂魄、益气、明目，杀精魅邪恶鬼。久服通神明不老。能化为汞。生山谷。
Đan sa vị cam vi hàn 。 trì thân thể ngũ tạng bách bệnh 。 dưỡng tinh thần 、 an hồn phách 、 ích khí 、 minh mục ， sát tinh mị tà ác quỷ 。 cửu phục thông thần minh bất lão 。 năng hóa vi hống 。 sanh san cốc 。



水银味辛寒。主治疥瘙痂疡百秃，杀皮肤中虫虱，堕胎，除热。杀金银铜锡毒，熔化还复为丹。久服神仙不死。生平土。
thủy ngân vị tân hàn 。 chủ trì giới ? già dương bách ngốc ， sát bì phu trung trùng sắt ， đọa thai ， trừ nhiệt 。 sát kim ngân đồng tích độc ， dong hóa hoàn phục vi đan 。 cửu phục thần tiên bất tử 。 sanh bình thổ 。


空青味甘寒。主治青盲、耳聋。明目，利九窍，通血脉，养精神。久服轻身延年不老。能化铜铁铅锡作金。生山谷。
Không thanh vị cam hàn 。 chủ trì thanh manh 、 nhĩ lung 。 minh mục ， lợi cửu khiếu ， thông huyết mạch ， dưỡng tinh thần 。 cửu phục khinh thân duyên niên bất lão 。 năng hóa đồng thiết duyên tích tác kim 。 sanh san cốc 。


曾青味酸小寒。主治目痛，止泪出，风痹，利关节，通九窍，破癥瘕积聚。久服轻身不老。能化金铜。生山谷。
tằng thanh vị toan tiểu hàn 。 chủ trì mục thống ， chỉ lệ xuất ， phong tí ， lợi quan tiết ， thông cửu khiếu ， phá trưng hà tích tụ 。 cửu phục khinh thân bất lão 。 năng hóa kim đồng 。 sanh san cốc 。

白青味甘平。主明目，利九窍，耳聋，心下邪气。令人吐，杀诸毒三虫。久服通神明，轻身延年不老。生山谷。

Bạch thanh vị cam bình 。 chủ minh mục ， lợi cửu khiếu ， nhĩ lung ， tâm hạ tà khí 。 lệnh nhân thổ ， sát chư độc tam trùng 。 cửu phục thông thần minh ， khinh thân duyên niên bất lão 。 sanh san cốc 。


云母味甘平。主治身皮死肌，中风寒热如在车船上，除邪气，安五脏，益子精，明目，轻身延年。一名云珠，一名云华，一名云英，一名云液，一名云沙，一名鳞石。生山谷。

Vân mẫu vị cam bình 。 chủ trì thân bì tử cơ ， trung phong hàn nhiệt như tại xa thuyền thượng ， trừ tà khí ， an ngũ tạng ， ích tử tinh ， minh mục ， khinh thân duyên niên 。 nhất danh vân châu ， nhất danh vân hoa ， nhất danh vân anh ， nhất danh vân dịch ， nhất danh vân sa ， nhất danh lân thạch 。 sanh san cốc 。


朴消味苦寒无毒。主治百病，除寒热邪气，逐六腑积聚、结固留癖。能化七十二种石。炼饵服之，轻身神仙。生山谷。消石味苦寒。主治五脏积热，胃胀闭。涤去畜结饮食，推陈致新，除邪气。炼之如膏，久服轻身。一名芒硝。生山谷。

Phác tiêu vị khổ hàn vô độc 。 chủ trì bách bệnh ， trừ hàn nhiệt tà khí ， trục lục phủ tích tụ 、 kết cố lưu phích 。 năng hóa thất thập nhị chủng thạch 。 luyện nhị phục chi ， khinh thân thần tiên 。 sanh san cốc 。 tiêu thạch vị khổ hàn 。 chủ trì ngũ tạng tích nhiệt ， vị trướng bế 。 địch khứ súc kết ẩm thực ， thôi trần trí tân ， trừ tà khí 。 luyện chi như cao ， cửu phục khinh thân 。 nhất danh mang tiêu 。 sanh san cốc 。


矾石味酸寒。主治寒热泄利，白沃阴蚀，恶疮目痛，坚骨齿。炼饵服之，轻身不老增年。一名羽涅。生山谷。

phàn thạch vị toan hàn 。 chủ trì hàn nhiệt tiết lợi ， bạch ốc âm thực ， ác sang mục thống ， kiên cốt xỉ 。 luyện nhị phục chi ， khinh thân bất lão tăng niên 。 nhất danh vũ niết 。 sanh san cốc 。


滑石味甘寒。主治身热泄澼，女子乳难，癃闭。利小便，荡胃中积聚寒热，益精气。久服轻身、耐饥，长年。生赭阳山谷

Hoạt thạch vị cam hàn 。 chủ trì thân nhiệt tiết phích ， nữ tử nhũ nan ， lung bế 。 lợi tiểu tiện ， đãng vị trung tích tụ hàn nhiệt ， ích tinh khí 。 cửu phục khinh thân 、 nại cơ ， trường niên 。 sanh giả dương san cốc


紫石味甘平。主治心腹欬逆邪气，补不足，女子风寒在子宫，绝孕十年无子。久服温中、轻身、延年。生太山山谷。

tử thạch vị cam bình 。 chủ trì tâm phúc khái nghịch tà khí ， bổ bất túc ， nữ tử phong hàn tại tử cung ， tuyệt dựng thập niên vô tử 。 cửu phục ôn trung 、 khinh thân 、 duyên niên 。 sanh thái san san cốc 。


白石英味甘微温。主治消渴，阴痿不足，欬逆，胸膈间久寒。益气，除风湿痹。久服轻身、长年。生山谷。

bạch thạch anh vị cam vi ôn 。 chủ trì tiêu khát ， âm nuy bất túc ， khái nghịch ， hung cách gian cửu hàn 。 ích khí ， trừ phong thấp tí 。 cửu phục khinh thân 、 trường niên 。 sanh san cốc 。


青石赤石黄石白石黑石脂等味甘平。主治黄疸、泄利、肠澼脓血、阴蚀、下血赤白、邪气、痈肿、疽痔恶疮、头疡、疥瘙。久服补髓益气，肥健，不饥，轻身，延年。五石脂，各随五色补五脏。生山谷。

Thanh thạch, xích thạch, hoàng thạch ,bạch thạch, hắc thạch, chi đẳng vị cam bình 。 chủ trì hoàng đản 、 tiết lợi 、 tràng phích nùng huyết 、 âm thực 、 hạ huyết xích bạch 、 tà khí 、 ung thũng 、 thư trĩ ác sang 、 đầu dương 、 giới ? 。 cửu phục bổ tủy ích khí ， phì kiện ， bất cơ ， khinh thân ， duyên niên 。 ngũ thạch chi ， các tùy ngũ sắc bổ ngũ tạng 。 sanh san cốc 。

太一禹余粮味甘平。主治咳逆上气、癥瘕、血闭、漏下，除邪气。久服耐寒暑不饥，轻身飞行千里神仙。一名石脑。生山谷。

Thái nhất vũ dư lương vị cam bình 。 chủ trì khái nghịch thượng khí 、 trưng hà 、 huyết bế 、 lậu hạ ， trừ tà khí 。 cửu phục nại hàn thử bất cơ ， khinh thân phi hành thiên lí thần tiên 。 nhất danh thạch não 。 sanh san cốc 。


禹余粮味甘寒。主治咳逆、寒热、烦满，下利赤白，血闭癥家大热。炼饵服之，不饥、轻身、延年。生池泽。

Vũ dư lương vị cam hàn 。 chủ trì khái nghịch 、 hàn nhiệt 、 phiền mãn ， hạ lợi xích bạch ， huyết bế trưng gia đại nhiệt 。 luyện nhị phục chi ， bất cơ 、 khinh thân 、 duyên niên 。 sanh trì trạch 。

雄黄味苦平。主治寒热鼠瘘，恶疮疽痔，死肌，杀精物恶鬼邪气百虫毒，胜五兵。炼食之，轻身神仙。一名黄食石。生山谷

Hùng hoàng vị khổ bình 。 chủ trì hàn nhiệt thử lũ ， ác sang thư trĩ ， tử cơ ， sát tinh vật ác quỷ tà khí bách trùng độc ， thắng ngũ binh 。 luyện thực chi ， khinh thân thần tiên 。 nhất danh hoàng thực thạch 。 sanh san cốc


玉石部中品

Ngọc thạch bộ trung phẩm

石胆味酸小寒。主明目目痛，金创诸痫痉，女子阴蚀痛，石淋寒热，崩中下血，诸邪毒气，令人有子。炼饵服之不老，久服增寿神仙。能化铁为铜、成金银。一名毕石，生山谷。

Thạch đảm vị toan tiểu hàn 。 chủ minh mục mục thống ， kim sang chư ? kinh ， nữ tử âm thực thống ， thạch lâm hàn nhiệt ， băng trung hạ huyết ， chư tà độc khí ， lệnh nhân hữu tử 。 luyện nhị phục chi bất lão ， cửu phục tăng thọ thần tiên 。 năng hóa thiết vi đồng 、 thành kim ngân 。 nhất danh tất thạch ， sanh san cốc 。

石钟乳味甘温。主治咳逆上气，明目益精，安五脏，通百节，利九窍，下乳汁。生山谷。

Thạch chung nhũ vị cam ôn 。 chủ trì khái nghịch thượng khí ， minh mục ích tinh ， an ngũ tạng ， thông bách tiết ， lợi cửu khiếu ， hạ nhũ trấp 。 sanh san cốc 。


雌黄味辛平。主治恶疮头秃痂疥，杀毒虫*，身痒，邪气，诸毒。炼之久服，轻身、增年、不老。生山谷。

Thư hoàng vị tân bình 。 chủ trì ác sang đầu ngốc già giới ， sát độc trùng *， thân dương ， tà khí ， chư độc 。 luyện chi cửu phục ， khinh thân 、 tăng niên 、 bất lão 。 sanh san cốc 。


殷孽味辛温。主治爛伤瘀血，泄利寒热，鼠瘘，癥瘕结气。一名姜石。生山谷。

Ân nghiệt vị tân ôn 。 chủ trì lạn thương ứ huyết ， tiết lợi hàn nhiệt ， thử lũ ， trưng hà kết khí 。 nhất danh khương thạch 。 sanh san cốc 。


孔公孽味辛温。主治伤食不化，邪结气，恶疮疽瘘痔，利九窍，下乳汁。生山谷。

Khổng công nghiệt vị tân ôn 。 chủ trì thương thực bất hóa ， tà kết khí ， ác sang thư lũ trĩ ， lợi cửu khiếu ， hạ nhũ trấp 。 sanh san cốc 。



石流黄味酸温有毒。主治妇人阴蚀，疽痔恶血，坚筋骨，除头秃，能化金银铜铁奇物。生山谷中。

thạch lưu hoàng vị toan ôn hữu độc 。 chủ trì phụ nhân âm thực ， thư trĩ ác huyết ， kiên cân cốt ， trừ đầu ngốc ， năng hóa kim ngân đồng thiết kì vật 。 sanh san cốc trung 。


阳起石味酸无毒。主治崩中漏下，破子藏中血，癥瘕结气，寒热腹痛，无子，阴痿不起，补不足。一名白石。生奇山山谷

Dương khởi thạch vị toan vô độc 。 chủ trì băng trung lậu hạ ， phá tử tàng trung huyết ， trưng hà kết khí ， hàn nhiệt phúc thống ， vô tử ， âm nuy bất khởi ， bổ bất túc 。 nhất danh bạch thạch 。 sanh kì san san cốc.

凝水石味辛寒。主治身热，腹中积聚邪气，皮中如火烧，烦满。水饮之。久服不饥。一名白水石。生山谷。

Ngưng thủy thạch vị tân hàn 。 chủ trì thân nhiệt ， phúc trung tích tụ tà khí ， bì trung như hỏa thiêu ， phiền mãn 。 thủy ẩm chi 。 cửu phục bất cơ 。 nhất danh bạch thủy thạch 。 sanh san cốc 。



慈石味辛寒。主治周痹风湿，支节中痛，不可持物，洗洗酸痛，除大热烦满及耳聋。一名玄石。生山谷。

Từ thạch vị tân hàn 。 chủ trì chu tí phong thấp ， chi tiết trung thống ， bất khả trì vật ， tẩy tẩy toan thống ， trừ đại nhiệt phiền mãn cập nhĩ lung 。 nhất danh huyền thạch 。 sanh san cốc 。

理石味辛寒。主治身热，利胃解烦，益精明目，破积聚，去三虫。一名立制石。生山谷。长石味辛寒。主治身热，四肢寒厥，利小便，通血脉，明目去翳，眇，去三虫，杀蛊毒。久服不饥。一名方石。生山谷。

Lí thạch vị tân hàn 。 chủ trì thân nhiệt ， lợi vị giải phiền ， ích tinh minh mục ， phá tích tụ ， khứ tam trùng 。 nhất danh lập chế thạch 。 sanh san cốc 。 trường thạch vị tân hàn 。 chủ trì thân nhiệt ， tứ chi hàn quyết ， lợi tiểu tiện ， thông huyết mạch ， minh mục khứ ế ， miễu ， khứ tam trùng ， sát cổ độc 。 cửu phục bất cơ 。 nhất danh phương thạch 。 sanh san cốc 。

肤青味辛。主治蛊毒，毒蛇，菜肉諸毒，恶创。一名推青生山谷。铁落味辛平。主治风热恶创，疡疽创痂疥，气在皮肤中。铁，主坚肌耐痛。铁精主明目化铜。生平泽。

Phu thanh vị tân 。 chủ trì cổ độc ， độc xà ， thái nhục chư độc ， ác sang 。 nhất danh thôi thanh sanh san cốc 。 thiết lạc vị tân bình 。 chủ trì phong nhiệt ác sang ， dương thư sang già giới ， khí tại bì phu trung 。 thiết ， chủ kiên cơ nại thống 。 thiết tinh chủ minh mục hóa đồng 。 sanh bình trạch 。

玉石部下品
ngọc thạch bộ hạ phẩm

石膏味辛微寒。主治中风寒热，心下逆气惊喘，口干舌焦不得息，腹中坚痛，除邪鬼，产乳，金创。生山谷。
thạch cao vị tân vi hàn 。 chủ trì trung phong hàn nhiệt ， tâm hạ nghịch khí kinh suyễn ， khẩu kiền thiệt tiêu bất đắc tức ， phúc trung kiên thống ， trừ tà quỷ ， sản nhũ ， kim sang 。 sanh san cốc 。


青琅玕味辛平。主治身痒、火创、痈伤、疥瘙、死肌。一名石珠。生平泽。
thanh lang can vị tân bình 。 chủ trì thân dương 、 hỏa sang 、 ung thương 、 giới ? 、 tử cơ 。 nhất danh thạch châu 。 sanh bình trạch 。


礬石味辛有毒。主治寒熱鼠瘘，蚀疮、死肌、风痹，腹中坚，邪气，除热。一名青分石，一名立制石，一名固羊石。生山谷
phàn thạch vị tân hữu độc 。 chủ trì hàn nhiệt thử lũ ， thực sang 、 tử cơ 、 phong tí ， phúc trung kiên ， tà khí ， trừ nhiệt 。 nhất danh thanh phân thạch ， nhất danh lập chế thạch ， nhất danh cố dương thạch 。 sanh san cốc
代赭味苦寒。主治鬼注、贼风、蛊毒，杀精物恶鬼，腹中毒邪气，女子赤沃漏下。一名须丸。生山谷。
đại giả vị khổ hàn 。 chủ trì quỷ chú 、 tặc phong 、 cổ độc ， sát tinh vật ác quỷ ， phúc trung độc tà khí ， nữ tử xích ốc lậu hạ 。 nhất danh tu hoàn 。 sanh san cốc 。

卤咸味苦咸寒。主治大热，消渴，狂烦，除邪，及吐下蛊毒，柔肌肤。大盐，令人吐。戎盐，明目，目痛，益气，坚肌骨，去蛊毒。生池泽。
lỗ hàm vị khổ hàm hàn 。 chủ trì đại nhiệt ， tiêu khát ， cuồng phiền ， trừ tà ， cập thổ hạ cổ độc ， nhu cơ phu 。 đại diêm ， lệnh nhân thổ 。 nhung diêm ， minh mục ， mục thống ， ích khí ， kiên cơ cốt ， khứ cổ độc 。 sanh trì trạch 。

白垩味苦温。主治女子寒热癥瘕、月闭、积聚、阴肿痛，漏下，无子。生山谷。
bạch ác vị khổ ôn 。 chủ trì nữ tử hàn nhiệt trưng hà 、 nguyệt bế 、 tích tụ 、 âm thũng thống ， lậu hạ ， vô tử 。 sanh san cốc 。

铅丹味辛微寒。主治咳逆胃反，惊痫癫疾，除热下气。炼化还成九光。久服通神明。生平泽。
duyên đan vị tân vi hàn 。 chủ trì khái nghịch vị phản ， kinh ? điên tật ， trừ nhiệt hạ khí 。 luyện hóa hoàn thành cửu quang 。 cửu phục thông thần minh 。 sanh bình trạch 。

粉锡味辛寒。主治伏尸毒螫，杀三虫。锡铜镜鼻，主治女子血闭，癥瘕伏肠，绝孕。一名解锡。生贵阳山谷。
phấn tích vị tân hàn 。 chủ trì phục thi độc thích ， sát tam trùng 。 tích đồng kính tị ， chủ trì nữ tử huyết bế ， trưng hà phục tràng ， tuyệt dựng 。 nhất danh giải tích 。 sanh quý dương san cốc 。


石灰味辛温。主治痈疡疥瘙，热气，恶疮癞疾，死肌堕眉，杀痔虫，去黑子息肉。一名恶灰。生山谷。
thạch hôi vị tân ôn 。 chủ trì ung dương giới ? ， nhiệt khí ， ác sang lại tật ， tử cơ đọa mi ， sát trĩ trùng ， khứ hắc tử tức nhục 。 nhất danh ác hôi 。 sanh san cốc 。

冬灰味辛微温。主治黑子，去疣息肉，疽蚀疥瘙。一名藜灰。生川泽。
đông hôi vị tân vi ôn 。 chủ trì hắc tử ， khứ vưu tức nhục ， thư thực giới ? 。 nhất danh lê hôi 。 sanh xuyên trạch 。

草部上品
thảo bộ thượng phẩm

青芝味酸平。主明目，补肝气，安精魂，仁恕。久食轻身不老，延年神仙。一名龙芝。生山谷。
thanh chi vị toan bình 。 chủ minh mục ， bổ can khí ， an tinh hồn ， nhân thứ 。 cửu thực khinh thân bất lão ， duyên niên thần tiên 。 nhất danh long chi 。 sanh san cốc 。
赤芝味苦平。主治胸中结，益心气，补中，增智慧，不忘。久食轻身不老，延年神仙。一名丹芝。生山谷。
xích chi vị khổ bình 。 chủ trì hung trung kết ， ích tâm khí ， bổ trung ， tăng trí tuệ ， bất vong 。 cửu thực khinh thân bất lão ， duyên niên thần tiên 。 nhất danh đan chi 。 sanh san cốc 。

黄芝味甘平。主治心腹五邪，益脾气，安神，忠信和乐。久食轻身不老，延年神仙。一名金芝。生山谷。
hoàng chi vị cam bình 。 chủ trì tâm phúc ngũ tà ， ích tì khí ， an thần ， trung tín hòa nhạc 。 cửu thực khinh thân bất lão ， duyên niên thần tiên 。 nhất danh kim chi 。 sanh san cốc 。


白芝味辛平。主治咳逆上气，益肺气，通利口鼻，强志意勇悍，安魄。久食轻身不老，延年神仙。一名玉芝。生山谷。

bạch chi vị tân bình 。 chủ trì khái nghịch thượng khí ， ích phế khí ， thông lợi khẩu tị ， cường chí ý dũng hãn ， an phách 。 cửu thực khinh thân bất lão ， duyên niên thần tiên 。 nhất danh ngọc chi 。 sanh san cốc 。

黑芝味咸平。主治癃，利水道，益肾气，通九窍，聪察。久食轻身不老，延年神仙。一名玄芝。生山谷
hắc chi vị hàm bình 。 chủ trì lung ， lợi thủy đạo ， ích thận khí ， thông cửu khiếu ， thông sát 。 cửu thực khinh thân bất lão ， duyên niên thần tiên 。 nhất danh huyền chi 。 sanh san cốc 。

紫芝味甘温。主治耳聋，利关节，保神，益精气，坚筋骨，好颜色。久食轻身不老，延年神仙。一名木芝。生山谷。
tử chi vị cam ôn 。 chủ trì nhĩ lung ， lợi quan tiết ， bảo thần ， ích tinh khí ， kiên cân cốt ， hảo nhan sắc 。 cửu thực khinh thân bất lão ， duyên niên thần tiên 。 nhất danh mộc chi 。 sanh san cốc 。

天门冬味苦平，主治诸暴风湿偏痹，强骨随，杀三虫，去伏尸。久服轻身益气延年。一名颠勒。生山谷。
thiên môn đông vị khổ bình ， chủ trì chư bạo phong thấp thiên tí ， cường cốt tùy ， sát tam trùng ， khứ phục thi 。 cửu phục khinh thân ích khí duyên niên 。 nhất danh điên
lặc 。 sanh san cốc 。

术味苦温。主治湿痹、死肌、痉疸，止汗除热，消食，化煎饵。久服轻身、延年不饥。一名山蓟。生郑山山谷。
thuật vị khổ ôn 。 chủ trì thấp tí 、 tử cơ 、 kinh đản ， chỉ hãn trừ nhiệt ， tiêu thực ， hóa tiên nhị 。 cửu phục khinh thân 、 duyên niên bất cơ 。 nhất danh san kế 。 sanh trịnh san san cốc 。


委萎味甘平。主治风暴热不能动摇，跌筋结肉，诸不足，久服去面*鼾，好颜色润泽，轻身不老。生川谷。
ủy nuy vị cam bình 。 chủ trì phong bạo nhiệt bất năng động diêu ， điệt cân kết nhục ， chư bất túc ， cửu phục khứ diện * hãn ， hảo nhan sắc nhuận trạch ， khinh thân bất lão 。 sanh xuyên cốc 。

干地黄味甘寒。主治折跌绝筋伤中，逐血痹，填骨髓，长肌肉。做汤，除寒热积聚，除痹。生者尤良。一名地髓。生川泽。
kiền địa hoàng vị cam hàn 。 chủ trì chiết điệt tuyệt cân thương trung ， trục huyết tí ， điền cốt tủy ， trường cơ nhục 。 tố thang ， trừ hàn nhiệt tích tụ ， trừ tí 。 sanh giả vưu lương 。 nhất danh địa tủy 。 sanh xuyên trạch 。

菖蒲味辛温。主治风寒湿痹，咳逆上气，开心孔，补五脏，通九窍，明耳目，出音声。久服轻身，不忘，不迷惑，延年。一名昌阳。生池泽。
xương bồ vị tân ôn 。 chủ trì phong hàn thấp tí ， khái nghịch thượng khí ， khai tâm khổng ， bổ ngũ tạng ， thông cửu khiếu ， minh nhĩ mục ， xuất âm thanh 。 cửu phục khinh thân ， bất vong ， bất mê hoặc ， duyên niên 。 nhất danh xương dương 。 sanh trì trạch 。

远志味苦温。主治咳逆伤中，补不足，除邪气，利九窍，益智慧，耳目聪明，不忘，强智倍力。久服轻身不老。叶名小草。一名葽绕，一名细草。生川谷。
viễn chí vị khổ ôn 。 chủ trì khái nghịch thương trung ， bổ bất túc ， trừ tà khí ， lợi cửu khiếu ， ích trí tuệ ， nhĩ mục thông minh ， bất vong ， cường trí bội lực 。 cửu phục khinh thân bất lão 。 diệp danh tiểu thảo 。 nhất danh ? nhiễu ， nhất danh tế thảo 。 sanh xuyên cốc 。

泽泻味甘寒。主治风寒湿痹，乳难，消水，养五脏，益气力，肥健。久服耳目聪明，不饥，延年轻身，面生光，能行水上。一名水泻，一名芒芋，一名鹄泻。生池泽。
trạch tả vị cam hàn 。 chủ trì phong hàn thấp tí ， nhũ nan ， tiêu thủy ， dưỡng ngũ tạng ， ích khí lực ， phì kiện 。 cửu phục nhĩ mục thông minh ， bất cơ ， duyên niên khinh thân ， diện sanh quang ， năng hành thủy thượng 。 nhất danh thủy tả ， nhất danh mang dụ ， nhất danh hộc tả 。 sanh trì trạch 。

署豫味甘小温。主治伤中，补虚羸，除寒热邪气，补中益气力，长肌肉。久服耳目聪明，轻身不饥延年。一名山芋。生山谷
thự dự vị cam tiểu ôn 。 chủ trì thương trung ， bổ hư luy ， trừ hàn nhiệt tà khí ， bổ trung ích khí lực ， trường cơ nhục 。 cửu phục nhĩ mục thông minh ， khinh thân bất cơ duyên niên 。 nhất danh san dụ 。 sanh san cốc

菊华味苦平。主治风头，头眩肿痛，目欲脱，泪出，皮肤死饥，恶风湿痹。久服利血气，轻身耐老延年。一名节华。生川泽
cúc hoa vị khổ bình 。 chủ trì phong đầu ， đầu huyễn thũng thống ， mục dục thoát ， lệ xuất ， bì phu tử cơ ， ác phong thấp tí 。 cửu phục lợi huyết khí ， khinh thân nại lão duyên niên 。 nhất danh tiết hoa 。 sanh xuyên trạch

甘草味甘平。主治五臟六腑寒热邪气，坚筋骨，长肌肉，倍力，金创，尰，解毒，久服輕身延年。生川谷。
cam thảo vị cam bình 。chủ trì ngũ tạng lục phủ hàn nhiệt tà khí ，kiên cân cốt trường cơ nhục ， bội lực ，kim sang ，? ，giải độc，cửu phục khinh thân duyên niên。sanh xuyên cốc 。

人參味甘小寒。主補五臟，安精神，定魂魄，止惊悸，除邪气，明目，开心益智。一名人衔，一名鬼盖。生山谷。
nhân sâm vị cam tiểu hàn 。 chủ bổ ngũ tạng ， an tinh thần ， định hồn phách ， chỉ kinh quý ， trừ tà khí ， minh mục ， khai tâm ích trí 。 nhất danh nhân hàm ， nhất danh quỷ cái 。 sanh san cốc 。

石斛味甘平。主治伤中，除痹下气，补五脏虚劳羸瘦，强阴。久服厚肠胃，轻身延年。一名林兰。生山谷。
thạch hộc vị cam bình 。 chủ trì thương trung ， trừ tí hạ khí ， bổ ngũ tạng hư lao luy sấu ， cường âm 。 cửu phục hậu tràng vị ， khinh thân duyên niên 。 nhất danh lâm lan 。 sanh san cốc 。

石龙芮味苦平。主治风寒湿痹，心腹邪气，利关节，止烦满。久服轻身明目不老。一名鲁果能，一名地椹。生川泽。
thạch long nhuế vị khổ bình 。 chủ trì phong hàn thấp tí ， tâm phúc tà khí ， lợi quan tiết ， chỉ phiền mãn 。 cửu phục khinh thân minh mục bất lão 。 nhất danh lỗ quả năng ， nhất danh địa châm 。 sanh xuyên trạch 。

牛膝味苦（酸）平。主治寒湿痿痹，四肢拘挛，膝痛不可屈伸，逐血气，伤热火烂，堕胎。久服轻身耐老。一名石倍。生川谷。
ngưu tất vị khổ （ toan ） bình 。 chủ trì hàn thấp nuy tí ， tứ chi câu luyên ， tất thống bất khả khuất thân ， trục huyết khí ， thương nhiệt hỏa lạn ， đọa thai 。 cửu phục khinh thân nại lão 。 nhất danh thạch bội 。 sanh xuyên cốc 。

独活味苦平无毒。主治风寒所出，金创，止痛，賁豚痫痉，女子疝瘕。久服轻身耐老。一名羌活，一名羌青，一名护羌使者。生川谷。
độc hoạt vị khổ bình vô độc 。 chủ trì phong hàn sở xuất ， kim sang ， chỉ thống ， bí đồn ? kinh ， nữ tử sán hà 。 cửu phục khinh thân nại lão 。 nhất danh khương hoạt ， nhất danh khương thanh ， nhất danh hộ khương sử giả 。 sanh xuyên cốc 。


升麻味甘平。主解百毒，杀百精老物殃鬼，辟温疫瘴邪蛊毒。久服不夭，轻身长年，一名周升麻。生山谷。
 thăng ma vị cam bình 。 chủ giải bách độc ， sát bách tinh lão vật ương quỷ ， tích ôn dịch chướng tà cổ độc 。 cửu phục bất yêu ， khinh thân trường niên ， nhất danh chu thăng ma 。 sanh san cốc 。

茨胡味苦平。主治心腹肠胃中结气、饮食积聚、寒热邪气，推陈致新，久服轻身、明目、益精。一名地薰。生川谷。
tì hồ vị khổ bình 。 chủ trì tâm phúc tràng vị trung kết khí 、 ẩm thực tích tụ 、 hàn nhiệt tà khí ， thôi trần trí tân ， cửu phục khinh thân 、 minh mục 、 ích tinh 。 nhất danh địa huân 。 sanh xuyên cốc 。

防葵味辛寒。主治疝瘕肠泄，膀胱热结溺不下，咳逆，温疟，癫痫，惊邪狂走。久服坚骨髓，益气轻身。一名梨盖。生川谷
phòng quỳ vị tân hàn 。 chủ trì sán hà tràng tiết ， bàng quang nhiệt kết nịch bất hạ ， khái nghịch ， ôn ngược ， điên ? ， kinh tà cuồng tẩu 。 cửu phục kiên cốt tủy ， ích khí khinh thân 。 nhất danh lê cái 。 sanh xuyên cốc

著实味苦平。主治阴痿、益气，充肌肤，明目聪慧先知。久服不饥、不老轻身。生川谷。
trứ thật vị khổ bình 。 chủ trì âm nuy 、 ích khí ， sung cơ phu ， minh mục thông tuệ tiên tri 。 cửu phục bất cơ 、 bất lão khinh thân 。 sanh xuyên cốc 。

奄闾子味苦小温无毒。主治五脏瘀血，腹中水气，胪胀留热，风寒湿痹，身体诸痛。久服轻身延年不老。生川谷。
yểm lư tử vị khổ tiểu ôn vô độc 。 chủ trì ngũ tạng ứ huyết ， phúc trung thủy khí ， lư trướng lưu nhiệt ， phong hàn thấp tí ， thân thể chư thống 。 cửu phục khinh thân duyên niên bất lão 。 sanh xuyên cốc 。

薏苡人味甘微寒。主治筋急拘挛不可屈伸，风湿痹，下气。久服轻身益气。其根下三虫。一名解蠡。生平泽。
ý dĩ nhân vị cam vi hàn 。 chủ trì cân cấp câu luyên bất khả khuất thân ， phong thấp tí ， hạ khí 。 cửu phục khinh thân ích khí 。 kì căn hạ tam trùng 。 nhất danh giải lễ 。 sanh bình trạch 。

车前子味甘寒无毒。主治气癃，止痛、利水道小便，除湿痹。久服轻身耐老。一名当通。生平泽。
xa tiền tử vị cam hàn vô độc 。 chủ trì khí lung ， chỉ thống 、 lợi thủy đạo tiểu tiện ， trừ thấp tí 。 cửu phục khinh thân nại lão 。 nhất danh đương thông 。 sanh bình trạch 。


析蓂子味辛酸温无毒。主明目，目痛泪出，除痹补五脏，益精光。久服轻身不老。一名蔑析，一名大蕺，一名马辛。生山泽。
 tích minh tử vị tân toan ôn vô độc 。 chủ minh mục ， mục thống lệ xuất ， trừ tí bổ ngũ tạng ， ích tinh quang 。 cửu phục khinh thân bất lão 。 nhất danh miệt tích ， nhất danh đại ? ， nhất danh mã tân 。 sanh san trạch 。

充蔚子味辛微温。主明目益惊，除水气。久服轻身。茎，主瘾疹痒，可作汤浴。一名益母，一名益明，一名大札。生池泽。
sung úy tử vị tân vi ôn 。 chủ minh mục ích kinh ， trừ thủy khí 。 cửu phục khinh thân 。 hành ， chủ ẩn chẩn dương ， khả tác thang dục 。 nhất danh ích mẫu ， nhất danh ích minh ， nhất danh đại trát 。 sanh trì trạch 。

木香味辛温。主治邪气，辟毒疫温鬼，强志，主淋露。久服不梦寤魇寐。生山谷。龙胆味苦涩。主治骨间寒热，惊痫邪气，续绝伤，定五脏，杀蛊毒。久服益智不忘，轻身耐老。一名陵游。生山谷
mộc hương vị tân ôn 。 chủ trì tà khí ， tích độc dịch ôn quỷ ， cường chí ， chủ lâm lộ 。 cửu phục bất mộng ngụ yểm mị 。 sanh san cốc 。 long đảm vị khổ sáp 。 chủ trì cốt gian hàn nhiệt ， kinh ? tà khí ， tục tuyệt thương ， định ngũ tạng ， sát cổ độc 。 cửu phục ích trí bất vong ， khinh thân nại lão 。 nhất danh lăng du 。 sanh san cốc

菟丝子味辛平。主续绝伤，补不足，益气力，肥健。汁，去面鼾*。久服明目轻身延年。一名菟芦。生山谷。
thỏ ti tử vị tân bình 。 chủ tục tuyệt thương ， bổ bất túc ， ích khí lực ， phì kiện 。 trấp ， khứ diện hãn *。 cửu phục minh mục khinh thân duyên niên 。 nhất danh thỏ lô 。 sanh san cốc 。

巴戟天味辛微温。主治大风邪气，阴痿不起。强筋骨，安五脏，补中，增志，益气。生山谷。
ba kích thiên vị tân vi ôn 。 chủ trì đại phong tà khí ， âm nuy bất khởi 。 cường cân cốt ， an ngũ tạng ， bổ trung ， tăng chí ， ích khí 。 sanh san cốc 。

白莫味甘寒。主治寒热、八疸、消渴。补中益气。久服轻身延年。一名穀菜。
bạch mạc vị cam hàn 。 chủ trì hàn nhiệt 、 bát đản 、 tiêu khát 。 bổ trung ích khí 。 cửu phục khinh thân duyên niên 。 nhất danh cốc thái 。

白蒿味甘平。主治五脏邪气，风寒湿痹，补中益气，长毛发令黑，疗心悬，少食常饥。久服轻身，耳目聪明，不老。生川泽
bạch hao vị cam bình 。 chủ trì ngũ tạng tà khí ， phong hàn thấp tí ， bổ trung ích khí ， trường mao phát lệnh hắc ， liệu tâm huyền ， thiểu thực thường cơ 。 cửu phục khinh thân ， nhĩ mục thông minh ， bất lão 。 sanh xuyên trạch

地肤子味苦寒。主治膀胱热，利小便，补中益精气。久服耳目聪明，轻身耐老。一名地葵。生平泽。
địa phu tử vị khổ hàn 。 chủ trì bàng quang nhiệt ， lợi tiểu tiện ， bổ trung ích tinh khí 。 cửu phục nhĩ mục thông minh ， khinh thân nại lão 。 nhất danh địa quỳ 。 sanh bình trạch 。


石龙芻味苦微寒。主治心腹邪气，小便不利，淋闭。风湿鬼注恶毒。久服补虚羸，轻身，耳目聪明，延年。一名龙须，一名草续断。生山谷。
thạch long sô vị khổ vi hàn 。 chủ trì tâm phúc tà khí ， tiểu tiện bất lợi ， lâm bế 。 phong thấp quỷ chú ác độc 。 cửu phục bổ hư luy ， khinh thân ， nhĩ mục thông minh ， duyên niên 。 nhất danh long tu ， nhất danh thảo tục đoạn 。 sanh san cốc 。

落石味苦温。主治风热死肌，痈伤，口干舌焦，痈肿不消，喉舌肿，水浆不下。久服轻身明目，润泽好颜色，不老延年。一名石鲮，生川谷。
lạc thạch vị khổ ôn 。 chủ trì phong nhiệt tử cơ ， ung thương ， khẩu kiền thiệt tiêu ， ung thũng bất tiêu ， hầu thiệt thũng ， thủy tương bất hạ 。 cửu phục khinh thân minh mục ， nhuận trạch hảo nhan sắc ， bất lão duyên niên 。 nhất danh thạch lăng ， sanh xuyên cốc 。

黄连味苦无毒。主治热气，目痛眦伤泣出，明目，肠澼腹痛下利，妇人阴中肿痛。久服令人不忘。一名王连，生川谷。（亦贴生于树木或墙壁上）
hoàng liên vị khổ vô độc 。 chủ trì nhiệt khí ， mục thống tí thương khấp xuất ， minh mục ， tràng phích phúc thống hạ lợi ， phụ nhân âm trung thũng thống 。 cửu phục lệnh nhân bất vong 。 nhất danh vương liên ， sanh xuyên cốc 。（ diệc thiếp sanh vu thụ mộc hoặc tường bích thượng ）

王不留行味苦平。主治金创，止血、逐痛，出刺，除风痹内寒。久服轻身耐老增寿。生山谷。
vương bất lưu hành vị khổ bình 。 chủ trì kim sang ， chỉ huyết 、 trục thống ， xuất thứ ， trừ phong tí nội hàn 。 cửu phục khinh thân nại lão tăng thọ 。 sanh san cốc 。


蓝实味苦寒。主解诸毒，杀虫蚑注鬼螫毒。久服头不白，轻身。生平泽。（靛花，即青黛）
lam thật vị khổ hàn 。 chủ giải chư độc ， sát trùng kì chú quỷ thích độc 。 cửu phục đầu bất bạch ， khinh thân 。 sanh bình trạch 。（ điện hoa ， tức thanh đại ）

景天味苦酸平。主大热火疮，身热烦，邪恶气。华，主女人漏下赤白，轻身明目。一名戒火，一名慎火。生川谷。
cảnh thiên vị khổ toan bình 。 chủ đại nhiệt hỏa sang ， thân nhiệt phiền ， tà ác khí 。 hoa ， chủ nữ nhân lậu hạ xích bạch ， khinh thân minh mục 。 nhất danh giới hỏa ， nhất danh thận hỏa 。 sanh xuyên cốc 。

天名精味甘寒。主治瘀血血瘕欲死，下血，止血，利小便，除小虫，去痹，除胸中结热，止烦渴。久服轻身耐老。一名麦句姜，一名虾蟆蓝，一名豕首。生川泽。（又名地菘，子名鹤虱，根名吐牛膝）
thiên danh tinh vị cam hàn 。 chủ trì ứ huyết huyết hà dục tử ， hạ huyết ， chỉ huyết ， lợi tiểu tiện ， trừ tiểu trùng ， khứ tí ， trừ hung trung kết nhiệt ， chỉ phiền khát 。 cửu phục khinh thân nại lão 。 nhất danh mạch cú khương ， nhất danh hà mô lam ， nhất danh thỉ thủ 。 sanh xuyên trạch 。（ hựu danh địa tùng ， tử danh hạc sắt ， căn danh thổ ngưu tất ）

蒲黄味甘平，主治心腹膀胱寒热，利小便，止血，消瘀血。久服轻身，益气力，延年神仙。生池泽。
bồ hoàng vị cam bình ， chủ trì tâm phúc bàng quang hàn nhiệt ， lợi tiểu tiện ， chỉ huyết ， tiêu ứ huyết 。 cửu phục khinh thân ， ích khí lực ， duyên niên thần tiên 。 sanh trì trạch 。

香蒲味甘平，主治五脏心下邪气，口中烂臭，坚齿、明目、聪耳。久服轻身耐劳。一名*。生池泽。
hương bồ vị cam bình ， chủ trì ngũ tạng tâm hạ tà khí ， khẩu trung lạn xú ， kiên xỉ 、 minh mục 、 thông nhĩ 。 cửu phục khinh thân nại lao 。 nhất danh *。 sanh trì trạch 。


兰草味辛平。主利水道，杀蛊毒，辟不祥。久服益气、轻身、不老，通神明。一名水香。生池泽。
lan thảo vị tân bình 。 chủ lợi thủy đạo ， sát cổ độc ， tích bất tường 。 cửu phục ích khí 、 khinh thân 、 bất lão ， thông thần minh 。 nhất danh thủy hương 。 sanh trì trạch 。

决明子味咸平。主治青芒，目淫肤赤白膜，眼赤痛泪出。久服益精光轻身。生川泽。
quyết minh tử vị hàm bình 。 chủ trì thanh mang ， mục dâm phu xích bạch mô ， nhãn xích thống lệ xuất 。 cửu phục ích tinh quang khinh thân 。 sanh xuyên trạch 。

云实味辛小温。主治泄利肠澼，杀虫蛊毒，去邪恶结气，止痛，除寒热。华，主治见鬼精物。多食令人狂走。久服轻身，通神明。生川谷。（又名员实、天豆、云英）
vân thật vị tân tiểu ôn 。 chủ trì tiết lợi tràng phích ， sát trùng cổ độc ， khứ tà ác kết khí ， chỉ thống ， trừ hàn nhiệt 。 hoa ， chủ trì kiến quỷ tinh vật 。 đa thực lệnh nhân cuồng tẩu 。 cửu phục khinh thân ， thông thần minh 。 sanh xuyên cốc 。（ hựu danh viên thật 、 thiên đậu 、 vân anh ）

黄芪味甘微温。主治痈疽久败疮，排脓止痛，大风癞疾，五痔鼠瘘，补虚，小儿百病。一名戴糁。生山谷。
hoàng kì vị cam vi ôn 。 chủ trì ung thư cửu bại sang ， bài nùng chỉ thống ， đại phong lại tật ， ngũ trĩ thử lũ ， bổ hư ， tiểu nhân bách bệnh 。 nhất danh đái tảm 。 sanh san cốc 。

蛇床子味苦平。主治妇人阴中肿痛，男子阴漏，湿痒，除痹气，利关节，癫痫恶疮。久服轻身。一名蛇粟，一名蛇米。生川谷
xà sàng tử vị khổ bình 。 chủ trì phụ nhân âm trung thũng thống ， nam tử âm lậu ， thấp dương ， trừ tí khí ， lợi quan tiết ， điên ? ác sang 。 cửu phục khinh thân 。 nhất danh xà túc ， nhất danh xà mễ 。 sanh xuyên cốc

漏芦味苦咸寒。主治皮肤热，恶疮疽痔，湿痹，下乳汁。久服轻身益气，耳目聪明，不老延年。一名野兰。生山谷。
lậu lô vị khổ hàm hàn 。 chủ trì bì phu nhiệt ， ác sang thư trĩ ， thấp tí ， hạ nhũ trấp 。 cửu phục khinh thân ích khí ， nhĩ mục thông minh ， bất lão duyên niên 。 nhất danh dã lan 。 sanh san cốc 。

茜根味苦寒。主治寒湿风痹，黄疸。补中。生山谷。
thiến căn vị khổ hàn 。 chủ trì hàn thấp phong tí ， hoàng đản 。 bổ trung 。 sanh san cốc 。

旋华味甘温。主益气，去面鼾*黑色，媚好。根，主腹中寒热邪气，利小便。久服不饥轻身。一名筋根华，一名金沸。生平泽。
toàn hoa vị cam ôn 。 chủ ích khí ， khứ diện hãn * hắc sắc ， mị hảo 。 căn ， chủ phúc trung hàn nhiệt tà khí ， lợi tiểu tiện 。 cửu phục bất cơ khinh thân 。 nhất danh cân căn hoa ， nhất danh kim phí 。 sanh bình trạch 。

白兔藿味苦平。主治蛇虺蜂虿猘狗菜肉蛊毒，鬼注。一名白葛。生山谷。
bạch thỏ hoắc vị khổ bình 。 chủ trì xà hủy phong sái chế cẩu thái nhục cổ độc ， quỷ chú 。 nhất danh bạch cát 。 sanh san cốc 。

青蘘味甘寒。主治五臟邪气，风寒湿痹，益气，补脑髓，坚筋骨。久服耳目聪明，不饥、不老、增寿。巨胜苗也。（即胡麻之苗）生川谷。
thanh nhương vị cam hàn 。 chủ trì ngũ tạng tà khí ， phong hàn thấp tí ， ích khí ， bổ não tủy ， kiên cân cốt 。 cửu phục nhĩ mục thông minh ， bất cơ 、 bất lão 、 tăng thọ 。 cự thắng miêu dã 。（ tức hồ ma chi miêu ） sanh xuyên cốc 。

当归味甘温无毒。主治欬逆上气，温疟热洗洗在皮肤中，妇人漏下绝子诸恶疮疡，金创，主饮之。一名乾归。生川谷。
đương quy vị cam ôn vô độc 。 chủ trì khái nghịch thượng khí ， ôn ngược nhiệt tẩy tẩy tại bì phu trung ， phụ nhân lậu hạ tuyệt tử chư ác sang dương ， kim sang ， chủ ẩm chi 。 nhất danh kiền quy 。 sanh xuyên cốc 。


草部中品
thảo bộ trung phẩm

赤箭味辛温。主杀鬼精物，蛊毒恶气。久服益气力，长阴，肥健，轻身增年。一名离母，一名鬼督邮。生川谷。
xích tiến vị tân ôn 。 chủ sát quỷ tinh vật ， cổ độc ác khí 。 cửu phục ích khí lực ， trường âm ， phì kiện ， khinh thân tăng niên 。 nhất danh li mẫu ， nhất danh quỷ đốc bưu 。 sanh xuyên cốc 。

麦门冬味甘平。主治心腹结气，伤中伤饱，胃络脉绝，羸瘦短气。久服轻身、不老、不饥。生川谷。
mạch môn đông vị cam bình 。 chủ trì tâm phúc kết khí ， thương trung thương bão ， vị lạc mạch tuyệt ， luy sấu đoản khí 。 cửu phục khinh thân 、 bất lão 、 bất cơ 。 sanh xuyên cốc 。

卷柏味辛平。主治五脏邪气，女子阴中寒热痛，癥瘕，血闭，绝子。久服轻身、和颜色。一名万岁。生山谷。
quyển bách vị tân bình 。 chủ trì ngũ tạng tà khí ， nữ tử âm trung hàn nhiệt thống ， trưng hà ， huyết bế ， tuyệt tử 。 cửu phục khinh thân 、 hòa nhan sắc 。 nhất danh vạn tuế 。 sanh san cốc 。

肉松容味咸。主治五劳七伤，补中，除茎中寒热痛，养五脏，强阴，益精气，多子，妇人癥瘕。久服轻身。生山谷。
nhục tùng dung vị hàm 。 chủ trì ngũ lao thất thương ， bổ trung ， trừ hành trung hàn nhiệt thống ， dưỡng ngũ tạng ， cường âm ， ích tinh khí ， đa tử ， phụ nhân trưng hà 。 cửu phục khinh thân 。 sanh san cốc 。

蒺藜子味苦温。主治恶血，破癥结积聚喉痹，乳难。久服长肌肉，明目轻身。一名旁通，一名屈人，一名止行，一名豺羽，一名升推。生平泽。
tật lê tử vị khổ ôn 。 chủ trì ác huyết ， phá trưng kết tích tụ hầu tí ， nhũ nan 。 cửu phục trường cơ nhục ， minh mục khinh thân 。 nhất danh bàng thông ， nhất danh khuất nhân ， nhất danh chỉ hành ， nhất danh sài vũ ， nhất danh thăng thôi 。 sanh bình trạch 。

防风味甘温无毒。主治大风眩痛，恶风风邪，目盲无所见，风行周身，骨节疼痛，烦满。久服轻身。一名铜芸。生川泽。
phòng phong vị cam ôn vô độc 。 chủ trì đại phong huyễn thống ， ác phong phong tà ， mục manh vô sở kiến ， phong hành chu thân ， cốt tiết đông thống ， phiền mãn 。 cửu phục khinh thân 。 nhất danh đồng vân 。 sanh xuyên trạch 。

沙参味苦微寒无毒。主治血积惊气，除寒热，补中益肺气。久服利人。一名知母。生川谷。
sa sâm vị khổ vi hàn vô độc 。 chủ trì huyết tích kinh khí ， trừ hàn nhiệt ， bổ trung ích phế khí 。 cửu phục lợi nhân 。 nhất danh tri mẫu 。 sanh xuyên cốc 。

芎穷味辛温无毒。主治中风入脑头痛，寒痹筋挛缓急，金创，妇人血闭无子。生川谷。
khung cùng vị tân ôn vô độc 。 chủ trì trung phong nhập não đầu thống ， hàn tí cân luyên hoãn cấp ， kim sang ， phụ nhân huyết bế vô tử 。 sanh xuyên cốc 。

麋芜味辛温。主治欬逆，定惊气，辟邪恶，除蛊毒鬼注，去三虫。久服通神。一名薇芜。
mi vu vị tân ôn 。 chủ trì khái nghịch ， định kinh khí ， tích tà ác ， trừ cổ độc quỷ chú ， khứ tam trùng 。 cửu phục thông thần 。 nhất danh vi vu 。

续断味苦微温。主治伤寒，补不足，金创痈伤折跌，续筋骨，妇人乳难。久服益气力。一名龙豆，一名属折。生山谷。
tục đoạn vị khổ vi ôn 。 chủ trì thương hàn ， bổ bất túc ， kim sang ung thương chiết điệt ， tục cân cốt ， phụ nhân nhũ nan 。 cửu phục ích khí lực 。 nhất danh long đậu ， nhất danh chúc chiết 。 sanh san cốc 。

茵陈蒿味苦无毒。主治风湿寒热邪气，热结黄疸。久服轻身、益气、耐老。生太山及丘陵坡岸上。
nhân trần hao vị khổ vô độc 。 chủ trì phong thấp hàn nhiệt tà khí ， nhiệt kết hoàng đản 。 cửu phục khinh thân 、 ích khí 、 nại lão 。 sanh thái san cập khâu lăng pha ngạn thượng 。

五味味酸温。主益气、咳逆上气，劳伤羸瘦，补不足，强阴，益男子精。生山谷。
ngũ vị vị toan ôn 。 chủ ích khí 、 khái nghịch thượng khí ， lao thương luy sấu ， bổ bất túc ， cường âm ， ích nam tử tinh 。 sanh san cốc 。

秦艽味苦平。主治寒热邪气，寒湿风痹肢节痛，下水利小便。生山谷。
tần giao vị khổ bình 。 chủ trì hàn nhiệt tà khí ， hàn thấp phong tí chi tiết thống ， hạ thủy lợi tiểu tiện 。 sanh san cốc 。

黄芩味苦平。主治诸热黄疸，肠澼泄利，逐水，下血闭，恶疮疽蚀，火疡。一名腐肠。生川谷。
hoàng cầm vị khổ bình 。 chủ trì chư nhiệt hoàng đản ， tràng phích tiết lợi ， trục thủy ， hạ huyết bế ， ác sang thư thực ， hỏa dương 。 nhất danh hủ tràng 。 sanh xuyên cốc 。

勺药味苦。主治邪气腹痛，除血痹，破坚积寒热疝瘕，止痛，利小便，益气。生川谷。
Thược  dược vị khổ 。 chủ trì tà khí phúc thống ， trừ huyết tí ， phá kiên tích hàn nhiệt sán hà ， chỉ thống ， lợi tiểu tiện ， ích khí 。 sanh xuyên cốc 。

干姜味辛温。主治胸满咳逆上气，温中、止血，出汗，逐风湿痹，肠澼下利，生者尤良。久服去臭气，通神明。生川谷
can khương vị tân ôn 。 chủ trì hung mãn khái nghịch thượng khí ， ôn trung 、 chỉ huyết ， xuất hãn ， trục phong thấp tí ， tràng phích hạ lợi ， sanh giả vưu lương 。 cửu phục khứ xú khí ， thông thần minh 。 sanh xuyên cốc

蒿本味辛微温。主治妇人疝瘕，阴中寒肿痛，腹中急，
风头痛，长肌肤，悦颜色。一名鬼卿，一名地新。生山谷。

Cảo bổn vị tân vi ôn 。 chủ trì phụ nhân sán hà ， âm trung hàn thũng thống ， phúc trung cấp ，phong đầu thống ， trường cơ phu ， duyệt nhan sắc 。 nhất danh quỷ khanh ， nhất danh địa tân 。 sanh san cốc 。

麻黄味苦温无毒。主治中风伤寒头痛，温疟，发表出汗，去邪热气，止欬逆上气，除寒热，破癥坚积聚。一名龙沙。生山谷

ma hoàng vị khổ ôn vô độc 。 chủ trì trung phong thương hàn đầu thống ， ôn ngược ， phát biểu xuất hãn ， khứ tà nhiệt khí ， chỉ khái nghịch thượng khí ， trừ hàn nhiệt ， phá trưng kiên tích tụ 。 nhất danh long sa 。 sanh san cốc

葛根味甘平。主治消渴，身大热，呕吐，诸痹，起阴气，解诸毒。葛谷，主下利十岁以上。一名鸡齐根。生川谷。
cát căn vị cam bình 。 chủ trì tiêu khát ， thân đại nhiệt ， ẩu thổ ， chư tí ， khởi âm khí ， giải chư độc 。 cát cốc ， chủ hạ lợi thập tuế dĩ thượng 。 nhất danh kê tề căn 。 sanh xuyên cốc 。

知母味苦寒无毒。主治消渴热中，除邪气，肢体浮肿，下水，补不足，益气。一名母蚳、连母、野蓼、地参、水参、水浚、货母。生川谷。


 tri mẫu vị khổ hàn vô độc 。 chủ trì tiêu khát nhiệt trung ， trừ tà khí ， chi thể phù thũng ， hạ thủy ， bổ bất túc ， ích khí 。 nhất danh mẫu chỉ 、 liên mẫu 、 dã liệu 、 địa tham 、 thủy tham 、 thủy tuấn 、 hóa mẫu 。 sanh xuyên cốc 。

贝母味辛平。主治伤寒烦热，淋沥、邪气、疝瘕，喉痹，乳难。金疮风痉。一名空草。

bối mẫu vị tân bình 。 chủ trì thương hàn phiền nhiệt ， lâm lịch 、 tà khí 、 sán hà ， hầu tí ， nhũ nan 。 kim sang phong kinh 。 nhất danh không thảo 。

栝楼味苦寒。主治消渴，身热烦满，大热。补虚安中，续绝伤。一名地楼。生川谷及山阴。
quát lâu vị khổ hàn 。 chủ trì tiêu khát ， thân nhiệt phiền mãn ， đại nhiệt 。 bổ hư an trung ， tục tuyệt thương 。 nhất danh địa lâu 。 sanh xuyên cốc cập san âm 。


丹参味苦微寒无毒。主治心腹邪气，肠鸣幽幽如走水，寒热积聚，破癥除瘕，止烦满，益气。一名却蝉草。生山谷。
đan sâm vị khổ vi hàn vô độc 。 chủ trì tâm phúc tà khí ， tràng minh u u như tẩu thủy ， hàn nhiệt tích tụ ， phá trưng trừ hà ， chỉ phiền mãn ， ích khí 。 nhất danh tức thiền thảo 。 sanh san cốc 。

玄参味苦微寒无毒。主治腹中寒热积聚，女子产乳余疾。补肾气，令人目明。一名重台。生川谷。
huyền sâm vị khổ vi hàn vô độc 。 chủ trì phúc trung hàn nhiệt tích tụ ， nữ tử sản nhũ dư tật 。 bổ thận khí ， lệnh nhân mục minh 。 nhất danh trọng thai 。 sanh xuyên cốc 。

苦参味苦寒。主治心腹结气，疝瘕积聚，黄疸，溺有余沥，逐水，除痈肿。补中，明目止泪。一名水槐，一名苦識*。生山谷及田野。


khổ sâmm vị khổ hàn 。 chủ trì tâm phúc kết khí ， sán hà tích tụ ， hoàng đản ， nịch hữu dư lịch ， trục thủy ， trừ ung thũng 。 bổ trung ， minh mục chỉ lệ 。 nhất danh thủy hòe ， nhất danh khổ thức *。 sanh san cốc cập điền dã 。

狗脊味苦平。主腰背强，关机缓急，周痹，寒湿膝痛。颇利老人。一名百枝。生川谷。

cẩu tích vị khổ bình 。 chủ yêu bối cường ， quan ky hoãn cấp ， chu tí ， hàn thấp tất thống 。 pha lợi lão nhân 。 nhất danh bách chi 。 sanh xuyên cốc 。

萆薢味苦平。主治腰背痛强，骨节风寒湿周痹。恶疮不瘳，热气。生山谷。

tì giải vị khổ bình 。 chủ trì yêu bối thống cường ， cốt tiết phong hàn thấp chu tí 。 ác sang bất sưu ， nhiệt khí 。 sanh san cốc 。

通草味辛平。主去恶虫，除脾胃寒热，通利九窍血脉关节，令人不忘。一名附支。生山谷。

thông thảo vị tân bình 。 chủ khứ ác trùng ， trừ tì vị hàn nhiệt ， thông lợi cửu khiếu huyết mạch quan tiết ， lệnh nhân bất vong 。 nhất danh phụ chi 。 sanh san cốc 。

瞿麦味苦寒。主治关格诸癃结，小便不通，出刺，决痈肿，明目去翳，破胎堕子，下闭血。一名巨句麦。生川谷。

cù mạch vị khổ hàn 。 chủ trì quan cách chư lung kết ， tiểu tiện bất thông ， xuất thứ ， quyết ung thũng ， minh mục khứ ế ， phá thai đọa tử ， hạ bế huyết 。 nhất danh cự cú mạch 。 sanh xuyên cốc 。

败酱味苦平。主治暴热火疮，赤气，疥瘙疽痔，马鞍，热气。一名鹿肠。生川谷。

bại tương vị khổ bình 。 chủ trì bạo nhiệt hỏa sang ， xích khí ， giới ? thư trĩ ， mã an ， nhiệt khí 。 nhất danh lộc tràng 。 sanh xuyên cốc 。

白芷味辛温。主治女人漏下赤白，血闭，阴肿，寒热，风头，侵目泪出，长肌肤、润泽，可作面脂。一名芳香。生川谷。

bạch chỉ vị tân ôn 。 chủ trì nữ nhân lậu hạ xích bạch ， huyết bế ， âm thũng ， hàn nhiệt ， phong đầu ， xâm mục lệ xuất ， trường cơ phu 、 nhuận trạch ， khả tác diện chi 。 nhất danh phương hương 。 sanh xuyên cốc 。

杜若味辛微温。主治胸胁下逆气，温中，风入脑户，头肿痛，多涕泪出。久服益精、明目、轻身。一名杜蘅。生川泽。

đỗ nhược vị tân vi ôn 。 chủ trì hung hiếp hạ nghịch khí ， ôn trung ， phong nhập não hộ ， đầu thũng thống ， đa thế lệ xuất 。 cửu phục ích tinh 、 minh mục 、 khinh thân 。 nhất danh đỗ hành 。 sanh xuyên trạch 。

紫草味苦寒。主心腹邪气、五疸，补中益气，利九窍，通水道。一名紫丹，一名紫芙，一名地血。生山谷。

tử thảo vị khổ hàn 。 chủ tâm phúc tà khí 、 ngũ đản ， bổ trung ích khí ， lợi cửu khiếu ， thông thủy đạo 。 nhất danh tử đan ， nhất danh tử phù ， nhất danh địa huyết 。 sanh san cốc 。

紫菀味苦温。主治咳逆上气，胸中寒热结气，去蛊毒痿蟨，安五脏。生山谷。

tử uyển vị khổ ôn 。 chủ trì khái nghịch thượng khí ， hung trung hàn nhiệt kết khí ， khứ cổ độc nuy ? ， an ngũ tạng 。 sanh san cốc 。

白鲜味苦寒。主治头风，黄疸，咳逆，淋沥，女子阴中肿痛，湿痹死肌，不可屈伸，起止行步。生川谷。

bạch tiên vị khổ hàn 。 chủ trì đầu phong ， hoàng đản ， khái nghịch ， lâm lịch ， nữ tử âm trung thũng thống ， thấp tí tử cơ ， bất khả khuất thân ， khởi chỉ hành bộ 。 sanh xuyên cốc 。

薇衔味苦平。主治风湿痹，历节痛，惊痫吐舌，悸气贼风，鼠瘘痈肿。一名麋衔。生川泽。

vi hàm vị khổ bình 。 chủ trì phong thấp tí ， lịch tiết thống ， kinh ? thổ thiệt ， quý khí tặc phong ， thử lũ ung thũng 。 nhất danh mi hàm 。 sanh xuyên trạch 。

白薇味苦平。主治暴中风身热，肢满，忽忽不知人，狂惑邪气，寒热酸疼，温疟洗洗，发作有时。生川泽。

bạch vi vị khổ bình 。 chủ trì bạo trung phong thân nhiệt ， chi mãn ， hốt hốt bất tri nhân ， cuồng hoặc tà khí ， hàn nhiệt toan đông ， ôn ngược tẩy tẩy ， phát tác hữu thì 。 sanh xuyên trạch 。

葈耳实味甘温。主治风头寒痛，风湿周痹，四肢拘挛痛，恶肉死肌。久服益气，耳目聪明，强志轻身。一名胡葈，一名地葵。生川谷。
......nhĩ thật vị cam ôn 。 chủ trì phong đầu hàn thống ， phong thấp chu tí ， tứ chi câu luyên thống ， ác nhục tử cơ 。 cửu phục ích khí ， nhĩ mục thông minh ， cường chí khinh thân 。 nhất danh hồ ? ， nhất danh địa quỳ 。 sanh xuyên cốc 。

茅根味甘寒。主治劳伤虚羸，补中益气，除瘀血，血闭寒热，利小便。其苗主下水。一名兰根，一名茹根。生山谷。

mao căn vị cam hàn 。 chủ trì lao thương hư luy ， bổ trung ích khí ， trừ ứ huyết ， huyết bế hàn nhiệt ， lợi tiểu tiện 。 kì miêu chủ hạ thủy 。 nhất danh lan căn ， nhất danh như căn 。 sanh san cốc 。

酸酱味酸平。主治热烦满，定志益气，利水道，产难，吞其实立产。一名酢酱。生川泽。
toan tương vị toan bình 。 chủ trì nhiệt phiền mãn ， định chí ích khí ， lợi thủy đạo ， sản nan ， thôn kì thật lập sản 。 nhất danh tạc tương 。 sanh xuyên trạch 。

淫羊藿味辛寒。主治阴痿，绝伤，茎中痛，利小便。益气力，强志。一名刚前。生山谷。

 dâm dương hoắc vị tân hàn 。 chủ trì âm nuy ， tuyệt thương ， hành trung thống ， lợi tiểu tiện 。 ích khí lực ， cường chí 。 nhất danh cương tiền 。 sanh san cốc 。

蠡实味甘平。主治皮肤寒热，胃中热气，风寒湿痹。坚筋骨，令人嗜食。久服轻身。华叶，去白虫。一名剧草，一名三坚，一名豕首。生川谷。

lễ thật vị cam bình 。 chủ trì bì phu hàn nhiệt ， vị trung nhiệt khí ， phong hàn thấp tí 。 kiên cân cốt ， lệnh nhân thị thực 。 cửu phục khinh thân 。 hoa diệp ， khứ bạch trùng 。 nhất danh kịch thảo ， nhất danh tam kiên ， nhất danh thỉ thủ 。 sanh xuyên cốc 。

款冬味辛温。主治咳逆上气，善喘，喉痹，诸惊痫，寒热邪气。一名槖吾、颗东、虎虚、菟奚。生山谷。
khoản đông vị tân ôn 。 chủ trì khái nghịch thượng khí ， thiện suyễn ， hầu tí ， chư kinh bế， hàn nhiệt tà khí 。 nhất danh kiểu ngô 、 khỏa đông 、 hổ hư 、 thỏ hề 。 sanh san cốc 。

防己味辛平。主治风寒温疟热气，诸痫，除邪利大小便。一名解离。生川谷。
phòng kỉ vị tân bình 。 chủ trì phong hàn ôn ngược nhiệt khí ， chư ? ， trừ tà lợi đại tiểu tiện 。 nhất danh giải li 。 sanh xuyên cốc 。

女菀味辛温。主治风寒洗洗，霍乱泄痢，肠鸣上下无常处，惊痫寒热百疾。生川谷。
泽兰味酸无毒。主治乳妇衄血，中风余疾，大腹水肿，身面四支浮肿，骨节中水，金创，痈肿疮脓。一名虎兰，一名龙枣。生泽傍。
地榆味苦微寒。主治妇人乳痛，七伤，带下病，止痛，除恶肉，止汗，疗金创。生山谷。
王孙味苦平无毒。主治五脏邪气，寒湿痹，四肢疼酸，膝冷痛。生川谷。
爵床味咸寒。主治腰脊痛不得著床，俯仰艰难，除热，可作浴汤。生山谷。
马先蒿味苦平。主治寒热鬼注，中风湿痹，女子带下病，无子。一名马矢蒿。生川泽。
蜀羊泉味苦微寒。主治头秃恶疮，热气疥瘙痂癣虫，疗龋齿。生川谷。
积雪草味苦寒，主治大热，恶疮痈疽，浸淫赤熛，皮肤赤，身热。生川谷。垣衣味酸无毒。主治黄疸，心烦咳逆，血气，暴热在肠胃，金创内寒。久服补中益气，长肌，好颜色。一名昔邪，一名乌韭，一名垣嬴，一名天韭，一名鼠韭。生古垣墙阴或屋上。
水萍味辛寒。主治暴热身痒，下水气，胜酒，长须发，止消渴。久服轻身。一名水华。生池泽。
海藻味苦寒。主治癭瘤气，颈下核，破散结气，痈肿，癥瘕坚气，腹中上下鸣，下十二水肿。一名落首。生池泽。
桔梗味苦无毒。主治胸胁痛如刀刺，腹满肠鸣幽幽，惊恐悸气。生山谷。
旋覆花味咸温。主治结气，胁下满，惊悸，除水，去五脏间寒热。补中下气。一名金沸草，一名盛湛。生川谷。
蛇全味苦微寒。主治惊痫寒热邪气，除热，金创，疽痔鼠瘘，恶疮头疡。一名蛇衔。生山谷。
假苏味辛温。主治寒热鼠瘘瘰疬生疮，破结聚气，下瘀血，除湿痹。一名鼠蓂。生川泽。
草部下品
营实味酸温。主治痈疽恶疮，结肉跌筋，败疮热气，阴蚀不瘳，利关节。一名墙薇，一名墙麻，一名牛棘。生山谷。
牡丹味辛寒。主治寒热中风，瘈疭痉，惊痫邪气，除癥坚，瘀血，留舍肠胃，安五脏，疗痈疮。一名鹿韭，一名鼠姑。生山谷。
石韦味苦平。主治劳热邪气，五癃闭不通，利小便水道。一名石*樜。生山谷石上。
百合味甘平。主治邪气腹胀心痛，利大小便。补中益气。生川谷
紫参味苦寒。主治心腹积聚，寒热邪气，通九窍，利大小便。一名牡蒙。生山谷。
王瓜味苦寒。主治消渴内痹，瘀血月闭，寒热酸疼，益气愈聋。一名土瓜。生平泽。
大黄味苦寒有毒。主下瘀血，血闭，寒热，破癥瘕积聚，留饮宿食，荡涤肠胃，推陈致新，通利水谷，调中化食，安和五脏。生山谷。
甘遂味苦寒有毒。主治大腹疝瘕，腹满，面目浮肿，留饮宿食，破癥坚积聚，利水谷道。一名主田。生川谷。
亭历味辛寒。主治癥瘕积聚结气，饮食寒热，破坚逐邪，通利水道。一名大室，一名大适。生平泽及田野。芫华味苦温有毒。主治欬逆上气，喉鸣喘，咽肿气短，蛊毒鬼疟，疝瘕痈肿，杀虫鱼。一名去水。生川谷。
泽漆味苦微寒。主治皮肤热，大腹水气，四肢面目浮肿，丈夫阴气不足。生川泽。
大戟味苦寒。主治蛊毒十二水。腹满急痛，积聚，中风，皮肤疼痛，吐逆。一名卯*钜。
荛华味苦寒。主治伤寒温疟，下十二水，破积聚大坚癥瘕，荡涤肠胃中留癖饮食，寒热邪气，利水道。生川谷。
钩吻味辛温。主治金疮乳，中恶风，咳逆上气，水肿，杀鬼注蛊毒。一名治葛。生山谷。
藜芦味辛寒有毒。主治蛊毒，咳逆，泄痢肠澼，头疡疥瘙恶疮，杀诸虫毒，去死肌。一名黄苒。生山谷。
乌头味辛温有毒。主治中风恶风洗洗，出汗，除寒湿痹，咳逆上气，破积聚寒热。其汁煎之，名射罔，杀禽兽。一名奚毒，一名即子，一名乌喙。生山谷。
天雄味辛温。主治大风，寒湿痹，历节痛，拘挛缓急，破积聚，邪气，金创，强筋骨，轻身健行。一名白幕。生山谷。
附子味辛温有毒。主治风寒咳逆邪气，温中，金创，破癥堅积聚，血瘕寒湿，踒躄拘挛，膝痛不能行走。生山谷。
羊踯躅味辛温有毒。主治贼风在皮肤中淫淫痛，温疟，恶毒，诸痹。生川谷。茵芋味苦温。主治五脏邪气，心腹寒热羸瘦，如疟状发作有时，诸关节风湿痹痛。生川谷。
射干味苦平。主治咳逆上气，喉痹咽痛不得消息，散结气，腹中邪逆，食饮大热。一名乌扇，一名乌蒲。生川谷。
鸢尾味苦平。主治蛊毒邪气，鬼注诸毒，破癥瘕积聚，去水，下三虫。生山谷。
贯众味苦微寒有毒。主治腹中邪熱氣，诸毒，杀三虫。一名贯节，一名贯渠，一名百头，一名虎卷，一名扁苻。生山谷。
飞廉味苦平。主治骨节热，胫重酸疼。久服令人身轻。一名飞轻。生川泽。
半夏味辛平。主治伤寒寒热，心下坚，下气，喉咽肿痛，头眩胸胀，咳逆肠鸣，止汗。一名地文，一名水玉。生川谷。虎掌味苦温无毒。主治心痛，寒热，结气，积聚伏梁，伤筋痿拘缓，利水道。生山谷。
莨荡子味苦寒。主治齿痛，出虫，肉痹拘急，使人健行，见鬼，多食令人狂走。久服轻身。走及奔马，强志、益力、通神。一名横唐。生川谷。
蜀漆味辛平有毒。主治疟及咳逆寒热，腹中癥坚痞结，结聚邪气，蛊毒鬼注。生川谷。
恒山味苦寒。主治伤寒寒热，热发温疟，鬼胸中痰结，吐逆。一名互草。生川谷。
青葙味苦微寒。主治邪气，皮肤中热，风瘙身痒，杀三虫。子名草决明，疗唇口青。一名草蒿，一鸣蒌蒿。生平谷。狼牙味苦寒有毒。主治邪气热气，疥瘙恶疡疮痔，去白虫。一名牙子。生川谷。
白蔹味苦平。主治痈肿疽疮，散结气，止痛除热，目中赤，小儿惊痫，温疟，女子阴中肿痛。一名菟核，一名白草。生山谷
白及味苦平。主治痈肿恶疮败疽，伤阴，死肌，胃中邪气，贼风鬼击，痱缓不收。一名甘根，一名连及草。生川谷。
草蒿味苦寒。主治疥瘙痂痒恶疮，杀虱，留热在骨节间，明目。一名青蒿，一名方溃。生川泽。
雚菌味咸平。主治心痛，温中，去长虫、白徙*、蛲虫，蛇螫毒，癥瘕诸虫。一名雚芦。生池泽。连翘味苦平。主治寒热鼠漏，瘰疬痈肿，恶疮瘿瘤，结热蛊毒。一名异翘，一名蕳华，一名折根，一名三廉。生山谷。
白头公味苦温无毒。主治温疟狂易，寒热，癥瘕积聚，瘿气，逐血止痛，疗金创。一名野丈人，一名胡王使者。生川谷。
闾茹味酸咸有毒。主蚀恶肉，败疮，死肌，杀疥虫，排脓恶血，除大风热气，善忘不乐。生川谷。
羊桃味苦寒。主治熛热身暴赤色，风水积聚，恶疡，除小儿热。一名鬼桃，一名羊肠。生川谷。
羊蹄味苦寒。主治头秃疥瘙，除热，女子阴蚀。一名东方宿，一名连虫陆，一名鬼目。生川泽。
鹿藿味苦平。主治蛊毒，女子腰腹痛不乐，肠痈瘰疬疡气。生山谷。牛扁味苦微寒。主治身皮疮热气，可作浴汤，杀牛虱小虫，又疗牛病。生川谷。
陆英味苦寒。主治骨间诸痹，四肢拘挛疼酸，膝寒痛，阴痿，短气不足，脚肿。生川谷。
藎草味苦平。主治久咳上气，喘逆久寒，惊悸，痂疥，白秃，疡气，杀皮肤小虫。生川谷。
夏枯草味苦辛寒。主治寒热瘰疬，鼠瘘头疮，破癥，散瘿结气，脚肿湿痹。轻身。一名夕句，一名乃东。生川谷。
乌韭味甘寒。主治皮肤往来寒热，利小肠、膀胱气。生山谷。
蚤休味苦微寒。主治惊痫摇头弄舌，热气在腹中，癫疾，痈疮阴蚀，下三虫，去蛇毒。一名螫休。生川谷。
石长生味咸微寒。主治寒热恶疮大热，辟鬼气不祥。一名丹草。生山谷。
狼毒味辛平。主治咳逆上气，破积聚饮食，寒热水气，恶疮鼠瘘疽蚀，鬼精蛊毒，杀飞鸟走兽。一名续毒。生山谷。
鬼臼味辛温。主杀蛊毒鬼注精物，辟恶气不祥，逐邪解百毒。一名爵犀，一名马目毒公，一名九臼。生山谷。
扁蓄味苦平。主治浸淫疥瘙疽痔，杀三虫。生山谷。
商陆味辛平。主治水胀，疝瘕痹，熨除痈肿。杀鬼精物。一名*根，一名夜呼。生川谷。
女青味辛平。主治蛊毒，逐邪恶气，杀鬼温疟，辟不祥。一名雀瓢。生山谷。白附子主治心痛血痹，面上百病，行药势。生蜀郡。
姑活味甘温。主治大风邪气，湿痹寒痛。九服轻身益寿耐老。一名冬葵子。生川泽。
别羁味苦微温。主治风寒湿痹，身重，四肢疼酸寒邪历节痛。生川谷。
石下长卿味咸平。主治鬼注精物，邪恶气，杀百精蛊毒，老魅注易，亡走啼哭，悲伤恍惚。一名徐长卿。生池泽。
翘根味苦寒。主治下热气，益阴精，令人面悦好，明目。久服轻身耐老。生平泽。
屈草味苦。主治胸胁下痛，邪气，肠间寒热，阴痹。久服轻身益气耐老。生川泽。
木部上品
茯苓味甘平。主治胸胁逆气，忧恚惊恐，心下结痛，寒热烦满咳逆，口焦舌干，利小便。久服安魂养神，不饥延年。一名伏兔。生山谷。
松脂味苦温。主治痈疽恶疮，头疡白秃，疥瘙风气，安五脏，除热。久服轻身延年。一名松膏，一名松肪。生山谷。
柏实味甘平。主治惊悸，安五脏，益气，除风湿痹。久服令人润泽美色，耳目聪明，不饥不老，轻身延年。生山谷。
箘桂味辛温。主治百病，养精神，和颜色，为诸药先娉通使。久服輕身不老，面生光华，媚好常如童子。生交止*山谷。
牡桂味辛温。主治上气咳逆、结气，喉痹吐吸，利关节，补中益气。久服通神，轻身不老。生山谷。
杜仲味辛平。主治腰膝痛，补中，益精气，坚筋骨，强志，除阴下痒湿，小便余沥。久服轻身耐老。一名思仙。生山谷。
蔓荆实味苦微寒。主治筋骨间寒热，湿痹拘挛，明目坚齿，利九窍，去白虫。久服轻身耐老。小荆实亦等。
女贞实味苦平。主补中安五脏，养精神，除百疾。久服肥健、轻身、不老。生川谷。
桑上寄生味苦平。主治腰痛，小儿背强，痈肿，安胎，充肌肤，坚齿发，长须眉。其实，明目、轻身、通神。一名寄屑，一名寓木，一名宛童。生山谷。
苏核味甘平无毒。主治心腹邪结气，明目，目赤痛伤泪出。久服轻身、益气、不饥。生川谷。
蘖木味苦寒。主治五脏肠胃中结气热，黄疸，肠痔，止泄利，女子漏下赤白，阴阳蚀疮。根，一名檀桓。生山谷。
辛夷味辛溫。主治五臟身体寒热，风头脑痛，面鼾*。久服下气，轻身明目，增年能老。一名辛引，一名侯桃，一名房木。生川谷。
榆皮味甘平。主治大小便不通，利水道，除邪气。久服轻身不饥。其实尤良。一名零榆。生山谷。
酸枣味酸平。主治心腹寒热邪结气，四肢酸疼，湿痹。久服安五脏，轻身延年。生川泽。
槐子味苦寒。主治五内邪气热，止涎唾，补绝伤，五痔火疮，妇人乳瘕，子藏急痛。生平泽。
枸杞味苦寒。主治五内邪气，热中消渴，周痹。久服坚筋骨，轻身耐老。一名杞根，一名地骨，一名枸忌，一名地辅。生平泽。
橘柚味辛温。主治胸中瘕热逆气，利水谷。久服去口臭，下气通神。一名橘皮。生南山川谷。
木部中品
干漆味辛温，无毒。主治绝伤，补中，续筋骨，填髓脑，安五脏，五缓六急，风寒湿痹。生漆，去长虫。久服轻身耐老。生川谷。
木兰味苦寒。主治身大热在皮肤中，去面热赤疱酒皶，恶风癩疾，阴下痒湿，明目。一名林兰。生山谷。
龙眼味甘平。主治五脏邪气，安志，厌食。久服强魂，聪明，轻身不老，通神明。生山谷。
厚朴味苦温无毒。主治中风、伤寒、头痛，寒热惊气，血痹死肌，去三虫。生山谷。
竹叶味苦平。主治咳逆上气，溢筋急恶疡，杀小虫。根，作汤，益气止渴，补虚下气。汁，主风痉痹。实，通神明，轻身益气。
枳实味苦寒。主治大风在皮肤中如麻豆苦痒，除寒热热结，止利。长肌肉，利五脏，益气轻身。生川泽。
山茱萸味酸无毒。主治心下邪气寒热，温中，逐寒湿痹，去三虫。久服轻身。一名蜀枣。生山谷。
吴茱萸辛温。主温中下气止痛，咳逆寒热，除湿血痹，逐风邪，开腠理。根，杀三虫。一名藙。生川谷。秦皮味酸无毒。主治风寒湿痹，洗洗寒气，除热，目中青翳白膜。久服头不白，轻身。生川谷。
支子味苦寒。主治五内邪气，胃中热气，面赤酒疱皶鼻，白癞赤癞疮疡。一名木丹。生川谷。
合欢味甘平。主安五脏，和心志，令人欢乐无忧。久服轻身明目，得所欲。生益州山谷。
秦椒味辛温。主治风邪气，温中，除寒痹，坚齿长发，明目。久服轻身好颜色，耐老增年通神。生川谷。
紫葳味酸微寒。主治妇人乳余疾，崩中癥瘕血闭，寒热羸瘦，养胎。生川谷。
芜荑味辛。主治五内邪气，散皮肤骨节中淫淫行毒。去三虫，化食。一名无姑，一名殿*塘*（草头）。生川谷。
桑根白皮味甘寒。主治伤中五劳六极羸瘦，崩中脉绝，补虚益气。叶，除寒热，出汗。桑耳，黑者，主女子漏下，赤白汁，血病，癥瘕积聚腹痛，阴阳寒热，无子。五木耳，名薷（木旁），益气不饥，轻身强志。
木部下品
松萝味苦平。主治瞋怒邪气，止虚汗出，风头，女子阴寒肿痛。一名女萝。生山谷。
五加味辛温。主治心腹疝气，腹痛，益气，疗躄。小儿立能行，疽疮阴蚀。一名豺漆。
猪苓味甘平。主治痎疟，解毒，蛊毒、蛊注，不祥，利水道。久服轻身耐老。一名叚（犬旁）猪矢。生山谷。
白棘味辛寒。主治心腹痛，痈肿溃脓止痛。一名棘鍼。生川谷
卫矛味苦寒无毒。主治女子崩中下血，腹满汗出，除邪，杀鬼毒蛊注。一名鬼箭。
黄环味苦有毒。主治蛊毒鬼注鬼魅，邪气在藏中，除咳逆寒热。一名陵泉，一名大就。生山谷。
石南草味辛平。主养肾气，内伤阴衰，利筋骨皮毛。实，杀蛊毒，破积聚，逐风痹。一名鬼目。生山谷。
巴豆味辛温有毒。主治伤寒温疟寒热，破癥瘕结聚坚积，留饮痰癖，大腹水脹，蕩滌五臟六腑，开通闭塞，利水谷道，去恶肉，除鬼毒蛊注邪物，杀虫鱼。一名巴椒。生川谷。
蜀椒味辛温。主治邪气咳逆，温中，逐骨节皮肤死肌，寒湿痹痛，下气。久服之头不白，轻身增年。生川谷。
莽草味辛温。主治风头，痈肿乳痈，疝瘕，除结气，疥瘙疽疮。杀虫鱼。生山谷。
郁核味酸平。主治大腹水肿，面目四肢浮肿，利小便水道。根，主治齿断肿、龋齿，坚齿。鼠李，主治寒热瘰疬疮。一名爵李。生川谷。
栾华味苦寒。主治目痛泪出伤眦，消目肿。生川谷。
蔓椒味苦温。主治风寒湿痹，历节痛，除四肢

气，膝痛。一名豕椒。生川谷。
雷丸味苦寒。主杀三虫，逐毒气，胃中热，利丈夫，不利女子。作摩膏，除小儿百病。生山谷。
溲疏味辛寒。主治身皮肤中热，除邪气，止遗溺，可作浴汤。生川谷。药食根味辛温。主治邪气，诸痹疼酸，续绝伤，补骨髓。一名连木。（即贝母之根）生山谷。
皂荚味辛咸温。主治风痹死肌，邪气，风头泪出。利九窍，杀精物。生川谷。
练实味苦寒。主治温疾伤寒大热烦狂，杀三虫，疥疡，利小便水道。（即楝实）生山谷。
柳华味苦寒。主治风水，黄疸，面热黑。叶，主治马疥痂疮。实，主治溃痈，逐脓血。一名柳絮。生瑯邪川泽。
桐叶味苦寒。主治恶蚀疮著阴。皮，主五痔，杀三虫。华，傅猪疮，饲猪肥大三倍。生山谷。
梓白皮味苦寒。主治热，去三虫。华叶，捣傅猪疮，饲猪肥大三倍。生山谷。
淮木味苦平无毒。主治久咳上气，伤中虚羸，女子阴蚀，漏下赤白卧。一名百岁城中木。生平泽。
《下卷》
虫兽部上品
发髲味苦温。主治五癃关格不通，利小便水道，疗小儿痫，大人痓，仍自还神化。
龙骨味甘平。主治心腹鬼注，精物老魅，咳逆，泄利脓血，女子漏下，癥瘕坚结，小儿热气惊痫。齿，主治小儿大人惊痫癫疾狂走，心下结气，不能喘息，诸痉。杀精物。久服轻身通神明延年。生山谷。
牛黄味苦平。主治惊痫寒热，热甚狂痓，除邪逐鬼。牛角鰓*，下闭血，瘀血疼痛，女子带下血。髓，补中填骨髓，久服增年。胆，可丸药。生平泽。麝香味辛温。主辟恶气，杀鬼精物，温疟，蛊毒痫痓，去三虫。久服除邪不梦寤魇寐。生川谷。
熊脂味甘微寒。主治风痹不仁筋急，五藏腹中积聚，寒热羸瘦，头疡百秃，面鼾*疱。久服强志不饥轻身。生山谷。
白胶味甘平。主治伤中劳绝，腰痛羸瘦，补中益气，妇人血闭无子，止痛安胎。久服轻身延年。一名鹿角胶。
阿胶味甘平。主治心腹内崩，劳极洒洒如疟状，腰腹痛，四肢酸疼，女子下血，安胎。久服轻身益气。一名传致胶。
丹雄鸡味甘微温。主治女子崩中漏下，赤白沃，补虚，温中，止血通神，杀毒，辟不祥。头，主杀鬼。肪，主治耳聋。肠，主治遗溺。肶胵裹黄皮，主治泄利。屎白，主治消渴，伤寒寒热。翮羽，主下血闭。鸡子，除热火疮，痫痓，可作虎魄神物。鸡白蠹，肥猪。生平泽。
雁肪味甘平无毒。主治风挛拘急，偏枯，气不通利。久服益气不饥，轻身耐老。一名鹜肪。生池泽。
石蜜味甘平。主治心腹邪气，诸惊痫痓，安五藏诸不足，益气补中，止痛解毒，除众病，和百药。久服强志轻身，不饥不老。生山谷。
蜜蜡味甘微温。主治下利脓血，补中，续绝伤，金创，益气，不饥耐老。生山谷。
蜂子味甘平。主治风头，除蛊毒，补虚羸，伤中。久服令人光泽，好颜色，不老。大黄蜂子，主治心腹胀满痛，轻身益气。土蜂子，主治痈肿。一名蜚零。生山谷。
牡蛎味咸平。主治伤寒寒热，温疟洒洒，惊恚怒气，除拘缓，鼠瘘，女子带下赤白。久服强骨节，杀邪鬼，延年。一名蛎蛤。生池泽。
鲤鱼胆味苦寒。主治目热赤痛，青盲，明目。久服强悍益志气。生池泽。
鳢鱼味甘寒。主治湿痹面目浮肿，下大水。一名酮鱼。生池泽
虫兽部中品
犀角味苦寒。主治百毒蛊注，邪鬼瘴气，杀钩吻鸠羽蛇毒，除邪，不迷惑魇寐。久服轻身。生川谷。
羚羊角味咸寒。主明目益气起阴，去恶血注下，辟蛊毒恶鬼不祥，安心气，常不魇寐。久服强筋骨轻身。生川谷。羖羊角味咸温。主治青盲、明目，杀疥虫，止寒泄，辟恶鬼虎狼，止惊悸。久服安心益气轻身。生川谷。
白马茎味咸平。主治伤中脉绝，阴不起。强志益气，长肌肉，肥健生子。眼，主治惊痫腹满疟疾。悬蹄，主治惊邪瘈疭，乳难，辟恶气鬼毒蛊注不祥。生平泽。
狗阴茎味咸平。主治伤中，阴痿不起，令强热大生子，除女子带下十二疾。胆，明目。一名狗精。生平泽。
鹿茸味甘温。主治漏下恶血，寒热惊痫，益气强志，生齿不老。角，主治恶疮痈肿，逐邪恶气，留血在阴中。伏翼味咸平。主治目暝，明目，夜视有精光。久服令人喜乐媚好无忧。一名蝙蝠。生太山川谷。
猬皮味苦平。主治五痔阴蚀，下血赤白，五色血汁不止，阴肿痛引腰背。酒煮杀之。生川谷。
石龙子味咸寒。主治五癃，邪结气，破石淋，下血，利小便水道。一名蜥蜴。生川谷。
桑螵蛸味咸平。主治伤中，疝瘕阴痿，益精生子，女子血闭腰痛，通五淋，利小便水道。生桑枝上，采蒸之。一名蚀肬。
蚱蝉味咸寒。主治小儿惊痫，夜啼，癫病，寒热。生杨柳上
白僵蚕味咸。主治小儿惊痫夜啼，去三虫，灭黑鼾*，令人面色好，男子阴疡病。生平泽。
木虻味苦平。主治目赤痛，眥伤泪出，瘀血血闭，寒热酸斯*，无子。一名魂常。生川泽。
蜚虻味苦微寒。主逐瘀血，破下血积坚癖癥瘕寒热，通利血脉及九窍。生川谷。
蜚廉味咸。主治血瘀，癥坚寒热，破积聚，喉咽痹，内寒无子。生川泽。
蛴螬味咸微温。主治恶血血瘀，痹气，破折血在胁下坚满痛，月闭，目中淫肤，青翳白膜。一名愤（虫旁）蛴。生平泽。
蛞蝓味咸寒。主治贼风喎僻，轶筋及脱肛，惊痫挛缩。一名陵蠡。生池泽。
海蛤味苦平。主治咳逆上气，喘息烦满，胸痛寒热。一名魁蛤。生池泽。文蛤，主治恶疮，蚀五痔。
龟甲味咸平。主治漏下赤白，破癥瘕，痎疟，五痔阴蚀，湿痹，四肢重弱，小儿囟不合。久服轻身不饥。一名神屋。生池泽
鳖甲味咸平。主治心腹癥瘕，坚积寒热，去痞、息肉，阴蚀，痔，恶肉。生池泽。
鮀鱼甲味辛微温。主治心腹癥瘕，伏坚积聚，寒热，女子崩中下血五色，小腹阴中相引痛，疥疮死肌。生池泽。
乌贼鱼骨味咸微温。主治女子漏下赤白经汁，血闭，阴蚀肿痛，寒热，癥瘕，无子。生池泽。
蟹味咸寒。主治胸中邪气，热结痛，喎僻面肿。败漆。烧之致鼠。生池泽。
虾蟇味辛寒。主治邪气，破癥坚血，痈肿阴疮。服之不患热病。生池泽。
虫兽部下品
六畜毛蹄甲味咸平。主治鬼注蛊毒，寒热，惊痫，癫痓狂走。骆驼毛尤良。
鼯鼠主堕胎，令易产。
麋脂味辛温。主治痈肿恶疮死饥，寒风湿痹，四肢拘缓不收，风头肿气，通凑理。一名宫脂。生山谷。
豚卵味甘溫。主治惊癇癲疾，鬼注蛊毒，除寒热，賁豚，五癃，邪气，挛缩。悬蹄，主治五痔，伏热在肠，肠痈内蚀。一名豚颠。
鷰屎味心平。主治蛊毒，鬼注，逐不祥邪气，破五癃，利小便。生高谷山平谷。
天鼠屎味辛寒。主治面目痈肿，皮肤洗洗时痛，腹中血气，破寒热积聚，除惊悸。一名鼠沽，一名石肝。生合浦山谷。蜂房味苦平。主治惊痫瘈疭，寒热邪气，癫疾，鬼精蛊毒，肠痔。火熬之良。一名蜂场。生山谷。
樗鸡味苦平。主治心腹邪气，阴痿，益精强志，生子，好色。补中轻身。生川谷。
蟅虫味咸寒。主治心腹寒热洗洗，血积癥瘕，破堅，下血闭，生子大良。一名地鳖。生川泽。
水蛭味咸平。主逐恶血瘀血月闭，破血瘕积聚，无子，利水道。生池泽。
石蚕味酸无毒。主治五癃，破五淋，堕胎。肉，解结气，利水道，除热。一名沙虱。生池泽。
蛇蜕味咸平。主治小儿百二十种惊痫，瘈疭，癫疾，寒热，肠痔，虫毒，蛇痫。火熬之良。一名龙子衣，一名蛇符，一名龙子单衣，一名弓皮。生山谷。吴公味辛温。主鬼注蛊毒，噉诸蛇虫鱼毒，杀鬼物老精，温疟，去三虫。生川谷。
马陆味辛温。主治腹中大坚蒸，破积聚，息肉恶疮，白秃。一名百足。生川谷。
翳螉味辛平。主治久聋，欬逆，毒气，出刺，出汗。生川谷。
雀瓮味甘平。主治小儿惊痫，寒热结气，蛊毒，鬼注。一名躁舍
彼子味甘温。主治腹中邪气，去三虫，蛇螫，蛊毒，鬼注，伏尸
鼠妇味酸温。主治气癃不得小便，妇人月闭血瘕，痫痓寒热，利水道。一名蟠贞，一名伊咸。生平谷。
萤火味辛微温。主明目，小儿火疮伤，热气，蛊毒鬼注，通神精。一名夜光。生池泽。生池泽。
衣鱼味咸温无毒。主治妇人疝瘕，小便不利，小儿中风项强，皆宜摩之。一名白鱼。生平泽。
白颈蚯蚓味咸寒。主治蛇瘕，去三虫，伏尸，鬼注蛊毒，杀长虫。仍自化作水。生平土。
蝼蛄味咸寒。主治产难，出肉中刺，溃痈肿，下哽噎，解毒，除恶疮。夜出者良。一名蟪蛄，一名天蝼，一名螜。生平泽。
蜣蜋味咸寒。主治小儿惊痫瘈疭，腹胀寒热，大人癫疾狂易。火熬之良。一名吉（虫旁）蜣。生池泽。
螌蝥味辛寒。主治寒热鬼注蛊毒，鼠瘘，恶疮，疽蚀，死肌，破石癃。一名龙尾。生川谷。地胆味辛寒。主治鬼注寒热，鼠瘘恶疮，死积，破癥瘕，堕胎。一名元青。生川谷。
马刀味辛微寒有毒。主治漏下赤白，寒热，破石淋，杀禽兽贼鼠。生池泽。
贝子味咸平。主治目翳，鬼注，蛊毒，腹痛，下血，五癃，利水道。烧用之良。生池泽。
果菜部上品
蒲陶味甘平

主治筋骨湿痹，益气倍力强志，令人肥健，耐饥忍风寒。久食轻身不老延年。可作酒。生山谷。
蓬蔂味酸平。主安五藏，益精气，长阴令坚，强志倍力，有子。久服轻身不老。一名覆盆。生平泽。
大枣味甘平。主治心腹邪气，安中养脾，助十二经，平胃气，通九窍，补少气少津液，身中不足，大惊，四肢重。和百药。久服轻身长年。叶覆麻黄，能令出汗。生平泽。藕实茎味甘平。主补中养神，益气力，除百疾。久服轻身耐老，不饥延年。一名水芝。生池泽。
鸡头味甘平。主治湿痹，腰脊膝痛，补中，除百疾，益精气，强志，耳目聪明。久服轻身不饥，耐老神仙。一名雁喙。生池泽。
甘瓜子味甘平。主令人悦泽，好颜色，益气不饥。久服轻身耐老。瓜蒂，味苦寒。主治大水，身面四肢浮肿，下水，杀蛊毒，欬逆上气；食诸果不消，病在胸腹中，皆吐下之。一名土芝。生平泽。冬葵子甘寒。主治五藏六腑寒热羸瘦，破五淋，利小便。久服坚骨长肌肉，轻身延年。
苋实味甘寒。主治青盲明目，除邪，利大小便，去寒热。久服益气力，不饥轻身。一名马苋。生川泽。
苦菜味苦寒。主治五藏邪气，厌榖胃痹。久服安心益气，聪察少卧，轻身耐老。一名荼草，一名选。生川谷。
果菜部中品
樱桃味甘平无毒。主调中，益脾气。令人好颜色，美志。
梅实味酸平。主下气，除热烦满，安心，肢体痛，偏枯不仁，死肌。去青黑志，恶疾。生川谷。
蓼实味辛温。主明目温中，耐风寒，下水气，面目浮肿，痈疡。马蓼，去肠中蛭虫。轻身。生川泽。
葱实味辛温。主明目、补中不足。其茎，可作汤，主治伤寒寒热，出汗，中风面目肿。薤，味辛，主治金创创败。轻身不饥耐老。生平泽。
水苏味辛微温。主下气杀榖，辟口臭，去毒，辟恶气。久服通神明，轻身耐老。生池泽。
杏核味甘温。主治欬逆上气，雷鸣，喉痹，下气，产乳，金创，寒心，贲豚。生川谷。
果菜部下品
桃核味苦平。主治瘀血，血闭，瘕，邪气，杀小虫。桃华，杀注恶鬼。令人好颜色。桃枭，微温，杀百鬼精物。桃毛，主下血瘕，寒热积聚，无子。桃蠹，杀鬼邪恶不祥。生山谷。
苦瓠味苦寒。主治大水面目四肢浮肿，下水。令人吐。生山泽
水靳味甘平。主治女子赤沃，止血，养精，保血脉，益气，令人肥健嗜食。一名水英。生池泽。
米谷部上品
胡麻味甘平无毒。主治伤中虚羸，补五内，益气力，长肌肉，填脑髓。久服轻身不老。叶名青蘘，一名巨胜。生川谷。
麻蕡味辛平。主治七伤，利五藏，下血寒气，多食令人见鬼狂走。久服通神明轻身。麻子，味甘平。主补中益气。久服肥健不老。一名麻勃。生川谷。
米谷部中品
大豆黄卷味甘平无毒。主治湿痹筋挛膝痛。生大豆，涂痈肿。煮汁饮，杀鬼毒，止痛。赤小豆，主下水，排痈肿脓血。生平泽。粟米味苦无毒。主养肾气，去胃脾中热，益气。陈者味苦，主治胃热，消渴，利小便。
黍米味甘无毒。主益气补中，多热令人烦。
米谷部下品
腐婢味辛平。主治痎疟寒热，邪气，泄利，阴不起，病酒头痛