\nonstopmode
\def\lastedit{2010-03-12 20:33:44 by stolfi}
\documentclass[a4paper,12pt]{article}

\usepackage[brazil,portuges]{babel}
\usepackage[latin1]{inputenc}

\pagestyle{plain}
\thispagestyle{plain}

\usepackage{setpagedims}
\setpapersize{210mm}{297mm} % A4
\settextsize{160mm}{247mm}  % A4 minus 50mm sides, 25mm top/bottom around

\markboth{C.~I.~Caesar}{De Bello Gallico}

\newcommand{\margnote}[2]{${}^{\hbox{\tiny#1}}$\marginpar{${}^{\hbox{\tiny#1}}$ #2}}

\begin{document}

\hrule

\begin{center}
  {\large\sc CAIVS IVLI CAESARIS\\}
  {\Large\sc COMMENTARIORVM\\DE BELLO GALLICO \\}
  {\large\sc LIBER PRIMVS\\}
\end{center}

\parindent 0pt
\parsep 0.5ex
 
\textbf{1.}~Gallia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt
Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra
Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se
differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et
Sequana dividit.\margnote{1}{K98} Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a
cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos
mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos
pertinent important, proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum
incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii
quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere cotidianis
proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent
aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una, pars, quam Gallos
obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur
Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum,\margnote{2}{J85} attingit etiam ab Sequanis
et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab
extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem
fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania
a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad
Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones.

\vfill
\hrule

\newpage
\hrule

\textbf{2.}~Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is
M. Messala, [et P.] M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus
coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus
suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus
praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis
persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte
flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a
Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter
Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui
provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus
late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua
ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro
multitudine autem hominum et pro gloria belli atque fortitudinis
angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia
passuum CCXL,\margnote{3}{240} in latitudinem CLXXX\margnote{4}{180} patebant.

\textbf{3.}~His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt
ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et
carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere,
ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus
pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi
satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad
eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad
civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis
filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinuerat
et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in
civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi
Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate
obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet
eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis
probat conata perficere, propterea quod ipse suae civitatis imperium
obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum
Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna
conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius
iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos
populos totius Galliae sese potiri posse sperant.

\vfill
\hrule

\newpage
\hrule

\textbf{4.}~Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis
Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi
oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis
Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem,
undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum
numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit.
Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur
multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix
mortuus est; neque abest suspicio,\margnote{5}{[\emph{sic}]} ut
Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit.

\textbf{5.}~Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant
facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem
paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim,
vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum
omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum
reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent;
trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent.
Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi
consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur,
Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant
Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt.

\vfill
\newcommand{\bsl}{\char`\\}
\texttt{\bsl voffset = \the\voffset}\\
\texttt{\bsl topmargin = \the\topmargin}\\
\texttt{\bsl headheight = \the\headheight}\\
\texttt{\bsl headsep = \the\headsep}\\
~\\
\texttt{\bsl hoffset = \the\hoffset}\\
\texttt{\bsl oddsidemargin = \the\oddsidemargin}\\
\texttt{\bsl evensidemargin = \the\evensidemargin}\\
\hrule

\end{document}
